Wonder-Word-Woman

Transitie 11 - Overstromen

2012-01-11T05:18:00.000-08:00

In de transitieweek van dit nieuwe jaar, was ik in de uiterwaarden van een andere rivier. Net achter de rivierdijk van de Duitse Rijn was ik een paar dagen in retraite. Net als hier stonden de uiterwaarden daar bijna geheel onder water. Er was nog maar een dunne grens over tussen land en water.

Dunne grens
En zo verging het mij ook. Mijn huid was dun deze week. Ik voelde me kwetsbaar nadat iemand nogal onverwacht mijn ‘transitieruimte’, de uiterwaarden rondom mijn lichaam, had betreden. Daardoor was er een dijk doorgebroken en was er water van de buitenwereld naar binnen gestroomd.

Enerzijds verdronk ik daarin. Er waren veel zoute tranen. Tegelijkertijd was er in dit nieuwe natte gebied ook een openheid die er eerst niet was.

Ik liep tussen de dans- en meditatiesessies vaak over de rivierdijk. Dat hielp. Terwijl ik door de striemende regen en de bulderende storm wandelde, ging er een luikje open. Door dat luikje kwamen liederen naar buiten in een taal die ik niet kende, maar die ik toch volmondig zong.

Nieuwe taal
Dat deed ik ook toen ik een jaar of zeven was. Vol overgave zong ik op de fiets Duitse opera’s, al kende ik enkel de drie Duitse woorden schiff, kuch en segel. De rest verzon ik erbij.

Die zingmomenten in een nieuwe taal zijn daarna regelmatig teruggekeerd en ik herken ze nu als transitiemomenten. Bijna allemaal ontstonden ze na een lange wandeling in een wild natuurgebied met storm op komst.

Hawaii vorig jaar. Een dans op de zwarte ruige lavakust terwijl de enorme golven uiteenspatten, zingend in iets dat op oud Hawaiiaans leek. New Mexico, een Indianenroep in de hete droge saliewoestijn met zwarte donderluchten boven de bergen. De Himalaya - mijn mantra in Tibetaanse klanken over de blauwe gletsjers.

Eigen natuur
Het helpt om mijn bekende omgeving achter te laten. Doordat de Rijn nieuw was - de veel groenere uiterwaarden, de oplichtende witte meeuwen, de duistere fabriekspijpen aan de horizon- kwam de schoonheid van de natuur met een donderslag binnen en brak ze mijn dijk open.

Dat voelt als de kern van transitie: dat er iets open gaat wat normaal gesloten blijft. Transities zijn openingsmomenten - de natuur komt naar binnen en daardoor zie ik de oceaan, de woestijn, de gletsjer in mijzelf. Transities zijn korte, hevige momenten waarin ik met een plotselinge helderheid in mijn eigen natuur kan kijken.

Ja en Nee
In deze eigen natuur spreek ik in een eigen taal. De oude woorden voldoen niet meer. Kunnen geen uiting geven aan het vrije ‘Ja ik leef’ gevoel. Die oertaal geeft me daarna de kracht en de woorden om duidelijk en in verstaanbare taal ’Nee - tot hier en niet verder’ te zeggen. Bij een transitie stromen mijn uiterwaarden onder water, maar weet ik beter dan ooit waar mijn dijk loopt.

Transitie 10: Vis en flamingo's

2011-12-29T02:43:00.000-08:00

Afgelopen maandag, toen ik het dorp bezocht waar ik ben opgegroeid, realiseerde ik me dat ik ben opgegroeid in een transitiegebied.

Bedijking
Vroeger lag mijn dorp aan de zoute zee. Maar na het leggen van een dijk eind jaren zestig lag het opeens aan een zoet meer. Daarmee was het eeuwenoude vissersdorp in een klap geen vissersdorp meer.

Door een transitie in ruimte, een verandering in het landschap - ontstond er een transitie in structuur - in economie. In het ingedijkte gebied kon je geen enkele schol of garnaal meer vinden.

Vissers raakten werkeloos of moesten van elders varen. Daardoor vond er ook een sociale transitie plaats - het van leven bruisende dorp kakte in en de havens liepen leeg.

Drooglegging
Iets soortgelijks gebeurde er met mij. Als klein meisje woonden mijn familie en ik op een zeilschip en zwalkten we vrij over de wadden. Toen mijn broertje en ik naar school moesten en mijn ouders werk zochten, kochten ze een huis in dat vissersdorp zonder vis.

Het land lag er hard en onbeweeglijk onder mijn voeten. Ik hoorde geen golven meer breken en proefde geen zout op mijn lippen. De bakstenen van het huis lagen er in tegenstelling tot het klotsende schip, roerloos en stil bij.

Ik voelde mij als een ingedijkte zee. Waar was het zout? Dat wat eerst bewoog en onderhevig was aan eb en vloed, lag opeens stil.

Flamingo’s
Maar ondertussen ontwikkelde de natuur in het ingedijkte gebied zich. Toen ik er met kerst doorheen reed zag ik voor het eerst hoezeer mijn geboortegrond op een uiterwaarde lijkt. Het ligt als een buffer tussen de zoute zee enerzijds en de akkerlanden anderzijds. Net als hier aan de Lek groeit er een grote hoeveelheid riet, die goudgeel oplichtte in de lage winterzon. De ganzen trokken gakkend over. Op de vochtige grond liepen langharige buffels.
Ik herinner me dat hier regelmatig groepen flamingo’s landden. Het was een vreemd beeld, deze exotische dieren die als grutto’s in de slik scharrelden en stokstijf op hun poot stonden. Uren kon ik er naar kijken.

Nieuwe structuur
Mede dankzij mijn ondernemende ouders en doordat het ingepolderde landschap als een uniek natuurgebied erkend werd, veranderde het lege vissersdorp in de jaren tachtig langzaam in een opkomend toeristisch centrum. Dat ging niet vanzelf. In het dorp bestond veel weerstand tegen verandering. Achter de dijk mopperden de oude bewoners op al dat ‘vrumd volk’ dat hun dorp overspoelde.

Maar de natuur trok zich daar niets van aan. Een transitiegebied is vrij van tradities. Er is hier ruimte voor iets nieuws. Iets nieuws dat niemand kan voorspellen of sturen. Dat ontstaat uit zichzelf. En door het jarenlang met rust te laten ontstaat er een nieuwe natuur waar zoiets bizars als een flamingo kan landen.

Brak van binnen
Ik was al meer dan vijftien jaar niet in dit dorp geweest. En doordat er zoveel tijd overheen was gegaan, heeft zich ook in mij een nieuw landschap kunnen ontwikkelen.

Lang voelde ik weerstand om terug te keren naar deze van zout verstoken plek. Ik had verwacht gillend weer uit dat dorp te rennen. Maar toen ik op de dijk stond, werd ik geraakt door het prachtige uitzicht. En door de opvallende overeenkomst met mijn huidig onderkomen aan de Lek. Ik vergat niet meteen alle pijnlijke dingen die plaats hadden gevonden in dat dorp waar ik niet thuis hoorde, maar ik zag ook het rietland van Hasse Simonsdochter en hoorde elfen fluisteren. Ik zag een plek waar vreemde vogels, zoals mijn familie en ik, ook kunnen landen.

Ik ben van binnen brak geworden. Ik ben niet of zoet of zout. Ik ben niet meer of een vrij schipperskind of een raar importmeisje. Er ligt daar nog een heel gebied tussen in. Een gebied waar ik allebei en geen van beiden kan zijn. Ik ben over de dijk van mijn selectieve geheugen gestapt, in een transitiegebied waar nieuwe verhalen groeien.
Zonder zoute vis, maar met roze flamingo‘s.

Transitie 9 - Transitiemanagement

2011-12-20T05:56:00.000-08:00

Afgelopen zondag, tijdens de transitie-workshop, werden we achtervolgd door transitieweer.

Met acht vrouwen liepen we door de uiterwaarden. De zon scheen, de lucht blauw. We zaten op een bankje en schreven .Ondertussen pakten zich in het westen dikke donkere wolken samen.

We liepen terug. Voor ons blauwe lucht, achter ons zwart. Daar tussen door vielen zonnestralen. Een regenboog. Die dreigende lucht volgde ons totdat we weer letterlijk hoog en droog in de schrijfzaal zaten.

Zeevaartschool
Een deelnemer zei: een transitie kondigt zich altijd aan. Schapenwolken krijgen windveren. De wind trekt aan of gaat liggen. Aan de horizon zie je de transitie al aankomen.

Tijdens de zeevaartschool heb ik hier lang op gestudeerd. Hoe deze hoge- en lagedrukgebieden overtrekken, wat de kenmerken zijn van warmte- en koufronten. Als stuurvrouw kijk je altijd naar de horizon en naar de lucht boven je. Kijk je altijd verder dan het nu. Want die blauwe lucht kan zo bewolkt zijn, een briesje kan zo omslaan in storm.

Verder dan nu
Transitie is dus enerzijds die grens in het nu, de regenboog, en tegelijkertijd is het een lange termijn visie. Herken je transitie door ver vooruit en regelmatig achteruit te kijken.

Een van de opdrachten die ik zondag tijdens de workshop gaf, was het schrijven vanuit de ogen van een transitioneel voorwerp. Een voorwerp dat al langere tijd op je schoorsteenmantel staat, in je bed ligt of om je vinger geschoven zit.

De opdracht was om met de ogen van dat object naar de transities in je eigen leven te kijken. Hoe heeft dit object jou zien veranderen?

Er kwamen prachtige verhalen uit voort. Als je met een enigszins afstandelijke blik naar je leven over een langere tijd kijkt, treden er verrassende dingen op de voorgrond.

Logboek
Het doet me denken aan het logboek dat wij aan boord altijd bijhielden. Elk uur schreven we op wat de luchtdruk, de snelheid, de koers, het weer en de toestand van de zee was. Dat lijkt soms onzinnig. Maar als je een langere tocht, zoals een oceaanoversteek, maakt, laat het transities zien, die je op de korte termijn niet kan herkennen. Doordat we elk uur een positie in de kaart zetten, zagen we hoe de stroom onze koers beïnvloedde. Door elk uur de wind en de luchtdruk te noteren, zagen we hoe luchtdrukgebieden bewogen over de oceaan. Plotselinge weer- en snelheidswisselingen begon ik zo in een groter kader te plaatsen.

Samenhang
Mijn eigen transities staan ook in een groter perspectief. Ze zijn afhankelijk van de seizoenen, van economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Mijn leven staat niet op zichzelf. Ik ben onderdeel van het universum. En ik kan samenwerken met dit universum. Ja, ik weet het, dat klinkt als een verschrikkelijke 'secret-waarheid.' Maar toch geloof ik er steeds meer in.

Transitie-management
Er bestaat zoiets als transitie-management. Rotmans, hoogleraar aan de universiteit van Maastricht, heeft er onderzoek naar gedaan. Hoe transities zich ontwikkelen en hoe je die kan sturen.

Dat is een precair gebied. Want een transitie ontstaat eigenlijk altijd van onderaf, vanuit initiatieven en ontwikkelingen binnen de maatschappij en economie en bijna nooit van bovenaf - zoals in een planeconomie.

Toch gelooft Rotmans dat je een transitie richting kan geven. Dit is moeilijk, want het gaat er om de juiste balans te vinden tussen sturen en loslaten.

Je bepaalt een koers maar die is breed - je wilt naar het oosten of een meer duurzame wereld. Maar je weet niet of de oplossing in het noord- of zuidoosten ligt. Je kan in Azië aankomen maar ook in Amerika.

Complex
Transities zijn complex en moeilijk te overzien. Ze voltrekken zich altijd op meerdere vlakken tegelijkertijd. Een maatschappij kan niet veranderen als de economie en politiek niet mee verandert. Als je van baan verandert, verandert er meer dan alleen je inkomen.

Dit soort complexe, structurele veranderingen zijn moeilijk te managen. Maar het helpt om duidelijk verslag te leggen. Om te zien hoe je luchtdruk verandert, wat de hoogte van je golven zijn en hoe de wind staat.

Observeren
Transitie is meteorologie. Het begint bij helder observeren. Bij vooruit kijken, bij over je schouder kijken, bij naar boven kijken.

Ik geloof dat als je regelmatig je leven observeert en beschrijft, in verhalen, in lijstjes, in gedichten, je beter in staat bent om je eigen transities te managen. Dat wat je ziet, dat wat je herkent, kan je sturen. Niet met strakke hand, maar met een knik in de schoot. Met je hand op de schoot en je blik op de horizon kan je soepel inspelen op windstoten en windstiltes.

Midwinter en oud en nieuw
En er is geen beter moment om vooruit en terug te kijken als de periode rondom oud en nieuw en midwinter. Het zijn als het ware vensters waardoor je patronen in je leven kan herkenen.
Maak lijstjes van dingen die je los wilt laten. Van wensen die je hebt. Van dingen die je echt nog wilt doen en dingen die je echt nooit meer wilt doen. Laat het universum weten welke koers je wilt nemen. Je stuurt. En daarna laat je los, want de uitkomst ligt niet in jouw handen. Dat is transitiemanagement.

Transitie 8 - This is the And

2011-12-10T08:36:00.000-08:00

Gisteren heb ik een prachtig boek ontvangen over transitie: ‘This is the And’ van Manfred en Victor van Doorn.

Manfred vertelde dat ze met dit boek het zwarte en witte deel van het yinyang symbool uit elkaar willen trekken om zo een derde ruimte creëren. Een ruimte waarin zowel zwart AND wit bestaat.

TrANDsition
Dat doet me meteen aan mijn definitie van transitie denken. In transitieblog 2 schreef ik dat transitie niet alleen een tussenfase is waar je (zo snel mogelijk) door heen wilt bewegen, maar ook een gebied op zichzelf is. Ik noemde de uiterwaarden als voorbeeld - ze zijn en een tussengebied tussen land en Lek en een eigen landschapstype. TrANDsition is de uiterwaarde tussen yin en yang.

De Van Doorns dagen hun lezers uit om meer vanuit dit tussengebied te leven en denken. Om niet langer in of-of te denken, maar in en- en.

ANDia
Persoonlijk heb ik dat wederom in India geleerd. Dat ging niet vanzelf. Tijdens het schrijven van mijn boek over Indiase alleenstaande vrouwen, werd ik met mijn Nederlandse rechttoe- rechtaan geest, gek van de tegenstrijdige verhalen die ik te horen kreeg. De ene keer was een vrouw heilig, de andere keer was ze een slet. De ene keer vertelde iemand dat ze bewust bij haar man weg was gegaan, in het volgende gesprek bleek dat ze door de schoonfamilie op straat was gezet.

Maanden heb ik verwoed gezocht naar de waarheid onder al die roddels, vage verhalen en ondoorgrondelijke mythes over de Indiase vrouw. Zonder resultaat natuurlijk. Want India is ANDia. Alles bestaat tegelijkertijd.

In India werd ik gedwongen om in deze tussenruimte te gaan staan. Om in de uiterwaarden tussen heilig en niet heilig, tussen waar en niet waar te leven. Ik moest kijken en denken als een ‘andividual’.

ANDividual
Volgens Manfred en Victor denkt een andividual niet in termen van gelukkig of niet gelukkig, goed of slecht, aantrekkelijk of lelijk. Maar ‘zhij’ is iemand die ‘inclusief’ denkt. Die tegenstrijdigheden een plek geeft in zijn brein. Die durft te leven op die grens waar zowel het een als het ander waar is.

ANDers kijken
Pas toen ik me realiseerde dat de verhalen in India zowel realistisch als fantastisch waren, wist ik waar mijn boek overging.

Het ging over ANDers kijken. Het ging niet over uitvinden wie er gelijk had, welk verhaal klopte. Dat zou ik nooit ontdekken. En eigenlijk deed dat er ook niet toe. Het deed er toe dat al die verhalen tegelijkertijd bestonden. En hoeveel dat zei over de positie van de alleenstaande vrouw, hoeveel dat zei over de Indiase samenleving en hoeveel dat zei over mijn manier van kijken en luisteren.

Mijn obstakel werd mijn thema. Dat waarvan ik dacht dat het een transitie was - de gedachte: straks als ik India snap, kan ik mijn boek schrijven- was het boek al. Het boek lag verscholen in het niet snappen.

Transitie als nieuwe manier van leven
Zo werkt het, in mijn ogen, ook met het nieuwe tijdperk.

We zitten en in een transitie naar een nieuw bewustzijn en tegelijkertijd IS deze transitie al het nieuwe bewustzijn. Ons nieuwe denken laat zich kenmerken door transitie.

In deze nieuwe manier van denken erkennen we en de huidige crisis en zien we nieuwe mogelijkheden. Het is een visie waarin we en onze persoonlijke tekortkomingen herkennen en in onze potentie geloven. In deze verschuiving van denken ligt de kiem van verandering.

Transitie is als het Indiase hoofdknikje, waarbij ze zowel schudden als knikken. Een soort schommelknikje dat zowel ja als nee betekent.

In de uiterwaarden tussen yin en yang, tussen het schudden en knikken in, ligt een heel nieuwe denkwijze verscholen. Eentje die net zo verwarrend als verhelderend is.

Transitie 7 - Trekvogelhart

2011-12-04T10:49:00.000-08:00

De ganzen zijn terug. Nou ja, eigenlijk zijn ze nooit weggeweest.

Ik dacht dat even, zoals ik beschrijf in mijn blog ‘Ganzen en sleutels.’

Maar ze vliegen nog steeds in grote getale over de rivier en de weiden. Gelukkig maar. Want ik houd meer van dat onrustige gegak dan ik dacht.

Door hun korte stilte en de korte gedachte dat ik een gesettelde nijlgans was in plaats van een trekkende brandgans, zijn er weer allerlei nieuwe transitie-gedachten op gang gekomen.

Trekgansgedrag
Want hoe zit dat eigenlijk met mijn neiging om elk jaar een afgelegen onderkomen te zoeken om daar te gaan schrijven? Is dat trekgans gedrag? Maar ik houd helemaal niet van die trek. Het eerste wat ik doe als ik zo’n verlaten huisje of schip betrek, is gekleurde kerstlampjes ophangen en kaarsjes aansteken. Ik wil wel onderweg zijn, maar het moet net zo veilig als thuis voelen.

Ik herinner me een maand op een schip op de Spiegelplas, anderhalve maand in een huisje op Terschelling, een paar weken in een klooster in Egmond en een kale hotelkamer in India. Op al die plekken voelde ik me in de eerste weken verschrikkelijk eenzaam.

Paniek
Die eenzaamheid grensde soms aan paniek. Zoals tijdens mijn eerste retraite, toen ik zeventien was en eindexamen deed. Ik had me teruggetrokken op onze klipper en had in het ruime ruim op elke tafel een vak uitgespreid. Niemand mocht me storen. In alle rust wilde ik me verdiepen in die materie (behalve in Natuurkunde, daarvan kreeg ik gegarandeerd een crisis). De nachten waren mijn favoriet, dan verslond ik de totaal onbegrijpelijke boeddhistische boeken van mijn vader. Als letterwurm was ik in mijn element, maar ik lag ook regelmatig huilend buiten op het dek. Overmand door een onvatbare wanhoop en paniek die met woorden en studie niets te maken had.

Da’s normaal
Die heftige puberale emoties zijn eigenlijk nooit verdwenen tijdens mijn retraites. Gelukkig las ik onlangs het (zeer aan te raden) boek ‘Stilte als antwoord’ van Sara Maitland. Daarin beschrijft zij nauwkeurig wat zij en andere kluizenaars, zeilers, klimmers en mystici ervaren als ze langere tijd alleen in stilte verkeren. Het eerste effect dat ze beschrijft is de verheviging van emoties. Zelf ervoer ze het zo: ‘Al snel leken mijn emoties aan te zwellen tot kolossale golven van gevoel, vaak volledig buitensporig.’

Ah, het is normaal! Het hoort bij de stilte.

Vreugde
Daarnaast ervaren bijna alle stiltezoekers gevoelens van grote vreugde. En niet zozeer een emotionele vreugde, maar een vreugde die Sara beschrijft als ‘een diep gevoel van verbondenheid met het universum.’

Meestal komt die vreugde bij mij halverwege - als ik door de eerste transitie heen ben. Net zoals nu, na een wiebelige, wankele november, ga ik stevig en vol vreugde de decembermaand in.

Schrijven en dansen
Ik voel me eindelijk echt thuis in dit soms wat kale en witte atelier nu de gekleurde kerstlampjes branden. Tranen van geraaktheid en ontroering komen snel op. Ik kan bijna niet meer stoppen met schrijven. En tijdens het schrijven sta ik af en toe spontaan op om te dansen (wat ik iedereen kan aanraden:).

Dieper dan pijn
We associëren diepte vaak met pijn. Vaak denk ik in die transitiemaand, als ik weer eenzaam op de grond lig - dieper dan dit kan ik toch niet gaan? Maar achter die uiterwaarden van verwarring ligt altijd een land vol vreugde.

Het duurt soms langer dan me lief is, nee het duurt altijd langer dan me lief is. Maar als ik blijf zitten en schrijven, komt er een nieuw soort vrijheid. Niet eentje van halleluja zie mij nou lekker door de lucht trekken, maar eentje waarbij mijn huid ruimer gaat zitten, eentje waarbij ik voel dat er meer rek in mijn geest en hart zat dan ik had kunnen vermoeden.

Trekvogelhart
En iets in mij wist dat dit zou gebeuren, laat ik dat de trekgans in mij noemen. De vrije gans die instinctief weet - we moeten op pad, een ver land trekt. De nijlgans in mij protesteert, die wil in zijn veilige nest boven in de boom blijven. Maar mijn trekvogelhart is sterk. Die gakt: kom op joh, laat dat stoffige nest even achter je, je hebt die vleugels niet voor niets gekregen.

Een huis in vrijheid
Ik ben dus eigenlijk een trekgans die steeds een nieuw huis zoekt. En in elk huis vind ik een beetje meer vrijheid.
En in die nieuw verworven vrijheid kom ik elke keer een beetje meer thuis.

Transitie 6 - Een leuke wereld

2011-12-02T01:25:00.000-08:00

De rode fietsstoplichten bij het station in Utrecht zijn al een tijdje hartvormig. Dat komt omdat een creatieve geest hier een zwarte sticker op heeft geplakt, waardoor het normaal ronde licht nu oogt als een rood hart.

Dat noem ik: transitie in gang zetten.

Groot begint klein
In mijn transitieblog nummer vier, schreef ik daarover. Hoe een maatschappelijke transitie altijd begint bij een persoonlijke. Willen we een duurzamere (en dus leukere) wereld, dan hebben we zulke stickerplakkers nodig. Het is ongelooflijk hoeveel vrolijker ik me voel als ik voor een rood hart in plaats van voor een rood stoplicht sta te wachten.

Puber-transitie-teit
Toen ik zestien was heb ik veel van die wereld-opleukende-acties uitgevoerd. Dat zal niet voor niets op die leeftijd gebeuren. De puberteit is transitieteit. Voor mij was het enorm frustrerend dat terwijl mijn hele innerlijke wereld op de kop lag, de buitenwereld er stug en onveranderlijk bij bleef liggen. Dat moest anders. Dat moest leuker.

Dus besloot ik om samen met mijn beste vriendin wierrook te branden op onze middelbare plattelandsschool. Stiekem natuurlijk, want wij voelden op onze Groningse klompen ook wel aan dat de schoolleiding dat iets minder leuk zou vinden.
Elke pauze slopen wij naar de wc om een stokje aan te steken om de school iets kruidiger, wereldser en lekkerder te maken. Er werd zoveel over gepraat, dat zelfs mijn broertje die op school zat in de stad Groningen (lees: de ECHTE wereld) er van wist.

Uiteindelijk werden we bij de directeur geroepen. Die had een vaag vermoeden dat wij de rookstichters waren. Want wij waren immers onlangs in Amsterdam geweest en ‘daar kon je dat spul kopen.’

Loesje
Om niet van school geschopt te worden (want dat dreigde te gebeuren) stopten we. Maar we bleven strijden voor een leukere wereld.

Onze grote inspirator was Loesje. Zij wist pas hoe je op een leuke manier de wereld kon prikkelen. Wij plakten onze kleidorpen vol met posters en schreven af en toe zelf ook een Loesje.

Mijn tekst ‘Ben ik nu duizelig of draait de wereld door?’ werd zelfs door Loesje op een poster geprint.

Een verschil maken
Ik weet niet of het wat heeft uitgevoerd, mijn puberale opleuk-acties. Maar voor mij waren ze het begin van het besef: ik ben onderdeel van deze wereld en ik maak een verschil.

Dat ik voor een wierrookstokje bijna van school werd gestuurd en dat mijn Loesje tekst gebruikt werd: dat betekende dat ik gehoord werd. Dat het er toe deed, wat ik dacht en zei, ook al zat ik verstopt tussen de noordelijke koolzaadvelden.

Door een sticker op een stoplicht te plakken kan ongeduld veranderen in een glimlach. Een Loesje poster brengt je op andere gedachten. En kleine verschuivingen in gemoed en in denkwijze kunnen enorme gevolgen hebben. Daarvan ben ik overtuigd.

Laten we leuk beginnen
En dat bedoel ik dus als ik schrijf dat maatschappelijke transities klein beginnen. Ik weet ook niet precies hoe dat moet. Maar laten we beginnen om de dingen leuker te maken. Dat lijkt mij een krachtig en vrij makkelijk begin. Want leuk is zo moeilijk nog niet.

Transitie 5 - Ganzen en sleutels

2011-12-01T08:07:00.000-08:00

De ganzen zijn weg.

Ik merkte het pas na een uur. Terwijl ik langs de drooggevallen oevers van de Lek liep, voelde ik wel: er is iets anders. Maar ik dacht dat dat aan het extreme laagwater lag. De uiterwaarden lijken in deze droge tijden op het wad. Dezelfde slikgeur, dezelfde ribbelpatronen en scheuren in de uitgedroogde rivierbodem en dezelfde geluiden: meeuwen, meerkoeten en scholeksters, die hun oranje snavel net zoals bij de waddendijk in de modder steken.

Het schemerde. En even windstil. Vlak water. Blauw licht. En die stilte versterkte dat gevoel:er mist iets.

En toen wist ik het. De ganzen. In november waren ze, vooral in de schemer, overaanwezig. Ze kwamen in langgerekte v's vanuit de uiterwaarden aanvliegen. In de dichte mist, werd ik omgeven door hun luide gegak. 's Nachts in bed, waren de ganzen steeds op de achtergrond aanwezig, wat me op een of andere manier een vrij gevoel gaf.

Nu hoor ik alleen twee Nijlganzen. Net als thuis. Daar wonen ook twee Nijlganzen in de boom. Al zolang dat ik ze een naam heb gegeven. Gijsje en Gijs. Ze figureren vaak in mijn ochtendpagina's. G&G zijn niet, zoals andere ganssoorten, dol op transitie. Zij blijven plakken.

In november voelde ik me als die grauwe, rot- en brandganzen die hoog in de lucht gakten en zich voorbereidden op de grote reis. Ik was onderweg. Aan het transeren tussen thuis en dit atelier. Met twee sleutelbossen in mijn jaszak. Die van thuis met een hart als sleutelhanger en die van hier met een groene plastic soldaat. Die heb ik zo gekregen. Ik heb nooit echt begrepen waarom er zo'n schietende man aan mijn bos moet hangen. Omdat ik op een fort zit?

Een maand lang raakte ik die bos ook steeds kwijt. Maar vandaag haalde ik eindelijk mijn ateliersleutel van die soldatenbos en hing 'm aan mijn harten-huisbos. Vandaag, op 1 december, ben ik een Nijlgans geworden. Ik ben thuis.

Tja, dat zou een mooi einde van dit stuk tekst zijn geweest. Was het niet zo dat ik op DIT moment (en dat is echt waar) opeens een groep ganzen hoor overvliegen.

Kriebels in mijn buik. De ganzen roepen vrijheid. Ben ik wel een Nijlgans? Is transitie eigenlijk ooit voorbij?

Wordt vervolgd...

Transitie 4 - Onpersoonlijk?

2011-11-28T02:05:00.000-08:00

Lelijk woord
Het woord transitie roept niet bij iedereen inspiratie op. Als ik mensen vertel over de transitie-workshop die ik ga geven, kijken ze me wat vervreemd, soms zelfs bijna angstig aan. Transitie? Wat is dat voor eng, droog, abstract begrip? Dat kan niet over mij gaan, zie ik ze denken. Daar kan ik niet over schrijven.

Of zoals een vriendin na lezing van mijn blog zei: ik vind transitie maar een lelijk woord.

Het woord transitie roept veel verschillende associaties op. Enerzijds denk ik, zoals in mijn blogs te lezen valt, aan mist, uiterwaarden, ochtenden en onderweg zijn. Maar ik krijg ook de associatie met collegezalen en mijn studie Sociale Geografie. Oftewel met de wetenschap.

Wetenschap
Dat is niet vreemd als je de definitie van transitie op Wikipedia leest.

Transitie is een structurele verandering die het resultaat is van op elkaar inwerkende en elkaar versterkende ontwikkelingen op het gebied van bijvoorbeeld techniek, cultuur, instituties, economie en natuur en milieu.

Bij transitie hoor je dus niet te denken aan ontwaken en persoonlijk ontwikkelen, maar aan steenkool, aardgas en demografie.

Want dit zijn bekende transities:
De transitie van steenkool naar aardgas als belangrijkste energiedrager. De overgang van een industriële economie naar een diensteneconomie. En de demografische transitie van een hoog naar een laag sterfte- en geboortecijfer in West-Europa.

We zitten nu ook in een transitie. In die van de kapitalistische economie zoals we die nu kennen naar een meer duurzame maatschappij.

Transities maken we samen
Maar wat hebben die transities met mij te maken? Hoe kan je over transitie schrijven zonder dat het een sociaalgeografische of economische scriptie wordt?

Wel, na een tijdje denken en schrijven, kwam ik tot de volgende conclusie: elke maatschappelijke transitie begint bij een persoonlijke transitie.

Kijk maar op wikipedia, daar zeggen ze:

Transities duren vaak lang, tot zelfs meerdere generaties en vergen de steun en inzet van bedrijven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en burgers, als onderdelen van maatschappelijke netwerken.

Een transitie is dus iets dat we met z’n allen maken. Het is iets dat vanuit maatschappelijke netwerken bewerkstelligd wordt. En tegenwoordig doen we ook aan ‘transitie-management.‘ We sturen de transities. Transitie is niet alleen iets dat je overkomt, je maakt het. Samen.

Transitie begint bij jezelf
Elke transitie begint bij een veranderend, persoonlijk verlangen. De overgang naar een duurzame wereld begint met de behoefte van de mens om duurzamer met zichzelf om te gaan. Om gezonder te eten, bewuster te leven, groener te wonen.

Een maatschappelijke transitie is afhankelijk van persoonlijke transitie. Het klinkt misschien wat afgezaagd, maar het is wel waar: als ik beter in mijn vel zit, doe wat ik moet doen, dan ziet de wereld er ook beter uit.

En omgekeerd zijn persoonlijke transitie ook afhankelijk van maatschappelijke en economische transities.
De tijd, de economie, het landschap waarin we leven, beïnvloedt onze innerlijke wereld.

Dat zijn die op elkaar inwerkende en versterkende krachten. En daardoor wordt een transitie een structurele verandering. Het is een overgang waarbij iedereen betrokken is. Een verandering die niet over een nacht ijs gaat. Omdat iedereen zowel zijn persoonlijke als maatschappelijke systeem moet aanpassen op de nieuwe tijd. Je schakelt niet zomaar over op aardgas.

Binnen en buiten
Transitie is dus zowel een persoonlijk als een wetenschappelijk begrip. Een woord dat als een spiegel tussen binnenwereld en buitenwereld fungeert. Het gaat over mij in de wereld en de wereld in mij.

Transitie is die grens. Wederom. Tussen innerlijke verandering en maatschappelijke ontwikkeling. Tussen creatief, persoonlijk schrijven en wetenschappelijk analyseren. Tussen mist en steenkool. Het is schrijven over een lelijk woord in mooie zinnen.

Transitie 3 Ochtendmist

2011-11-22T03:47:00.000-08:00

Transitie is ontwaken.

Thee heb ik nodig. En een schrift. Schrijven om te landen in de dag.
Om nog even te blijven hangen op die grens. Die maffe transitie van slapen naar waken.Mijn ochtendpagina’s zijn elke dag weer een verslag van deze transitietijd.
Eerst schrijf ik over mijn dromen. Dan over het uitzicht vanuit mijn atelier.
Mist. Mist. Mist. En dan langzaam wordt de daggeest wakker.
Wat ga ik vandaag doen?
O ja, me zorgen maken.
Stuk voor stuk worden de stemmen wakker.
Wat moet ik doen? Wat moet ik niet vergeten? Hoe moet ik zijn?
Transitie over. Terug in de kraakheldere dag.

Maar morgenochtend ben ik er weer. Op die vage tussengrens.
Het duurt steeds langer. Ik schrijf steeds meer pagina’s in de schemer.
Het is lekker. Om er nog niet helemaal bij te zijn.
Bijna alsof ik dan meer Ik ben dan overdag.
Een deel dat ik overdag vergeet, is in de ochtend nog wakker.
De nachtheks. De donkere schrijfster. De droomster.
In de transitiefase ben ik de nacht en de dag.

Mist helpt daarbij. Ze houdt de wereld klein.
Zo kan je de hele dag in een transitiefase blijven.
Net niet wakker worden.Niet verder kunnen kijken dan de bomen op het fort.
Geen rivier te zien. Geen brug te zien. Geen kerktorens aan de horizon.
Ik hoor wel veel meer.Ganzen, treinen, dauw die in het water druppelt

Ik ga met andere zintuigen kijken. Niet alleen met mijn ogen.
Dat gebeurt als je in transitie bent.
Dan kijk je met je oren. Met je vingers.
Dan zie je dingen alsof je ze voelt.
Een droomwereld. In de mist. De hele dag in de schemer lopen.
Even niet vooruit kijken. Maar hier blijven. Er bestaat immers niets anders.

Omsloten door transitie. Tussen bunkers, bomen.
Schrijvend. Elke druppel. Elk geluid.
De nachtleeuw brult. Ze blijft nog even wakker.

Transitie 2 - Uiterwaarden van tijd

2011-11-20T07:40:00.000-08:00

Ik fiets op mijn vouwfietsje over de dijk. Het duurt een kwartier voordat ik van het station bij mijn atelier ben. Dit is mijn dagelijkse transitietijd.

Die heb ik nodig. Want ik kom niet zomaar aan. Ik zit met mijn hoofd nog half in de stad, de polders links en de rivier rechts zie ik nauwelijks. Ik fiets letterlijk en figuurlijk door de uiterwaarden van transitie.

De uiterwaard is geen rivier, maar ook geen dijk of weiland. Het is er iets tussen in. Het is een overgangsgebied tussen water en land. Zonder dijk of rivier zou het niet bestaan. Het bestaat bij de gratie van twee verschillende krachten.

Een transitie is vaak ingeklemd tussen twee velden. Het is de tijd en ruimte tussen mijn boshuis en mijn rivieratelier. Tussen mijn huidige werkelijkheid en mijn toekomst. Tussen de dag en de nacht, de herfst en de winter.

En toch zijn de uiterwaarden een gebied op zichzelf. Je herkent het. Het heeft zijn eigen kenmerken. Er groeit riet, er landen ganzen, het is vochtig. Er varen geen schepen zoals op de rivier en er staan geen boerderijen zoals in de weilanden.

Een leraar van een kunstacademie zei ooit: ’Je hebt nooit twee, maar altijd drie dingen. Het is niet enkel het een of het ander - een wit vel of een zwart vlak - er is altijd een transitie tussen die twee uitersten. En dat is een gebied op zichzelf.’

Transitie is niet alleen een tussengebied. Het is iets op zichzelf staands.

Ik ben geneigd om dit tussengebied slechts als een vervelend obstakel te zien. Die dijk, die reis duurt me te lang. Ik wil opschieten.

Maar als ik door de uiterwaarden fiets, zie ik letterlijk de pracht en kracht van een transitiegebied. Zie ik hoe vol leven dit gebied is. Vogels fourageren in de stille plassen. Langharige koeien grazen op het hoge sappige gras. Dit is een rijk gebied.

Vandaag heb ik er uren doorheen gelopen. Haiku’s geschreven. Meerkoeten bekeken. Er lag rust in dit gebied. En dat gebeurde op het moment dat ik het echt als een plek ervoer en niet als een tussenzone. Toen arriveerde ik in het hier en nu. Ik kwam nergens vandaan, ik ging nergens heen. Ik was daar. In transitie.

Toen kon ik de uiterwaarden ook beter zien. En ik zag dat een transitiegebied zich kenmerkt door een bepaalde ongrijpbaarheid. Ik krijg de schoonheid van dit gebied bijvoorbeeld net niet op de foto. Net zoals het me ook niet lukt om de schemer echt vast te leggen. Net zoals ik het gevoel heb dat de maand november me door de vingers glipt. Het heeft iets onbestendigs. Er zijn geen borden, geen boeien, geen duidelijke grenzen in een transitiegebied.

Misschien word ik daarom zo zenuwachtig van transitie, door dat ondefinieerbare. In de uiterwaarden weet je niet waar je heen gaat. Vanaf de uiterwaarden zie je die weilanden achter de dijk namelijk niet. Terwijl je in de chaos van de uiterwaarden vertoeft, kan je je niet voorstellen dat er net achter de horizon orde schuilt.

Transitie vraagt om overgave. Om niet te denken in afkomst en doel. Maar in onderweg zijn. Om gewoon over die dijk te fietsen, zonder weer naar huis te willen, zonder er al te willen zijn. Maar om gewoon over die dijk te fietsen.

Dit is de kunst - om te leven op die grens. De grens van weten en niet weten. Van vertrekken en aankomen. Op de grens van dag en nacht. Daar op dat dunne randje, in die uiterwaarden van de tijd, in dat schemergebied van de rivier - daar ligt een flinterdun bewustzijn. Als je daarin durft te staan. Vanuit daar durft te leven. Zonder te weten waar je vandaan komt of heen gaat. Dan ben je er. Nu. Hier.

Transitie is niet leuk

2011-11-12T09:35:00.000-08:00

Transitie. Of ik daar niet over wil schrijven. Dat vroeg de kunstwerkgroep van Werk aan het Spoel. Ja hoor, zei ik, in-te-res-sant. Maar eigenlijk had ik geen idee wat het woord echt betekent. Maar deze week heb ik het woord aan den lijve ondervonden.

En nu weet ik dit: transitie is niet leuk.
Want transitie betekent voor mij in eerste instantie ziek zijn.

De afgelopen week ben ik überhaupt niet in Culemborg geweest. Want ik lag door de griep geveld in bed. Een paar keer probeerde ik er uit te komen om op mijn vouwfietsje de afstand naar Culemborg te overbruggen. Maar voordat ik bij het station was, moest ik al afhaken. Ik was te ziek.

De hele week heb ik gedacht dat ik nu van alles miste. Het mooie weer bij de rivier, het boek dat eigenlijk geschreven moest worden, de bezoekers en dat woord Transitie dat in de uiterwaarden op mij lag te wachten.

Totdat ik besefte: dit IS transitie.

Het is niet de eerste keer. Dat ik aan het begin van een nieuw avontuur ziek word. Ik herinner me mijn eerste reis naar India. Tien dagen heb ik ijlend op bed gelegen. Meteen na aankomst was ik ziek geworden, van alle indrukken en bacteriën. Maar vooral ziek van de overgang. De abrupte overgang van het veilige Nederland naar het India met de duizenden donkere starende ogen. Ik had de transitieziekte.

Maar hoe ziek ik ook was, ik kon me er niet bij neer leggen. Na vier dagen zei ik tegen mijn reisgenote: morgen is het voorbij, laten we een treinkaartje gaan boeken. En met mijn ‘delhi-belly’ sleepte ik me naar het station - waar we uren zaten voordat we het boekingssysteem hadden doorgrond en een kaartje gekocht hadden; voor een trein die ik niet zou nemen. Omdat ik de volgende dag nog zieker was. Dit ritueel herhaalde zich drie maal. En elke keer stond de Indiase familie bij wie we logeerden hoofdschuddend toe te kijken. ‘Slow down,’ zeiden ze. ‘You can not run from India.’

Maar dat wilde ik wel. Run from India. In ieder geval wel uit dit met krottenwijken bezaaide Delhi. Maar India doen’t like runners. India vertraagt.

Maar niet alleen India vertraagt. Het is de transitie die vertraagt. Ik heb het daarna nog vaak meegemaakt. Op mijn reizen naar Granada, Hawaii, New Mexico en naar Noord Groningen en dus ook Culemborg - was ik de eerste week doodziek. En traag.
En keer op keer vond ik het verschrikkelijk. Ik wilde door. Door naar het avontuur waarvoor ik was gekomen.

Maar voordat ik op avontuur kan, moet ik dus door de transitietunnel. Eenmaal in die tunnel kan ik niet meer terug. Maar ook niet vooruit. Ik zit vast in een soort overgangsgebied tussen de oude en de nieuwe wereld. Zoals Joseph Campbell het noemt: je moet over een selectiedrempel heen.

Langzaam snap ik waar deze drempel voor dient. Het is alsof ik in deze zone weer ‘compleet’ word. Vooral als ik met het vliegtuig reis, komt enkel de helt van mij binnen een etmaal aan de andere kant van de wereld aan. Maar de andere helft is er nog lang niet. Tijdens de transitiefase sluit die tweede helft heel langzaam aan. Stukje bij beetje word ik weer een geheel.

Maar dat gebeurt dus ook als in naar Culemborg reis. Ik zit hier nu wel, in mijn nieuwe atelier, maar ik ben er nog niet helemaal. Een deel van mij ligt nog ziek op bed in Utrecht.

Het is een soort zielloos gevoel om niet compleet te zijn. Alsof er de hele tijd iets mist. Ik snotter en moet wennen aan de aan de kaalheid van de lege muren en het open fort.

Ik kan niets anders doen dan rustig ‘transeren’. Slenteren langs de Lek, thee drinken, tafels voor wandelaars buiten zetten met schrijfopdrachten. Op elke windrichting een.

Maar in de schemer gebeurde iets. Met elke tafel die ik weer naar binnen haalde, haalde ik ook een deeltje van mezelf naar binnen. Eerst vond ik mijn noordzijde bij de rivier, toen mijn oostelijke kant op de dijk, daarna een stukje zuid op de bunker en uiteindelijk vond ik mijn westelijke ik aan de rand van de boomgaard. Compleet.

Nu zit ik in het windstille centrum. Ik kom aan en zie al licht aan het einde van de tunnel. Een volle maan boven de Lek.

Schrijven aan de Lek

2011-11-01T10:56:00.000-07:00

Ik ben in transitie. Mijn spullen in dozen. Op naar het atelier aan de Lek, waar ik twee maanden zal gaan schrijven en doceren. Over transitie.

In november en december ben ik Writer in Residence bij Werk aan het Spoel, net buiten Culemborg aan de Lek.

Vandaag heb ik er mijn spullen naar toe gebracht. Het viel me meteen op dat de lucht aan de rivier anders is. Zachter, ruimtelijker, hoger. Ook het licht is anders. Daar heb ik nog geen woorden voor. Die ga ik in deze maanden zoeken.

Het geheim van de handen

2011-09-23T05:28:00.000-07:00

Het is maandagmorgen 9 uur en ik dans op de Balkan Beats. Dansconditie. Een perfecte start van de week. Toch ben ik tijdens het dansen vaak afgeleid. Ik denk aan de verhalen die ik wil schrijven, de reizen die ik nog wil maken, de e-mails die ik nog moet schrijven. Ik zit dusdanig in mijn hoofd dat mijn voeten de weg kwijt raken. Ik zie mezelf in de spiegel naar links gaan als de rest van de groep naar rechts gaat. Mijn arm omhoog zwaaien als die opzij moet.

Dansen met de handen
Totdat Karin ons de opdracht geeft onze handen tijdens het dansen te blijven volgen. ‘In India ben je pas een goede danseres als je je handen in het vizier houdt,’ zegt ze.

Ik volg mijn vinger terwijl ik zover mogelijk om mijn as draai. Zie mijn handen terwijl ik door de zaal zwier.

En nu ben ik er helemaal. Geen verhalen, reizen, e-mails. Ik ben bij mijn hand die naar mijn heup gaat. Bij de vinger die naar buiten wijst.

Focus. Je kunt dansen, maar toch afwezig zijn. Maar als je op je handen moet letten, moet je hier zijn en nergens anders. Handen zijn altijd aanwezig.

Schrijven met de handen
Daarom werkt schrijven zo goed. Als je een pen in de hand pakt, focus je jezelf. Zonder pen kunnen je gedachten alle kanten uitwaaieren. Het is die hand, waarin de pen zit, die je in het moment houdt. Die twee handen op het toetsenbord die voorkomen dat je in gedachten verzinkt. Door je aandacht in de schrijvende hand te bundelen krijg je een onderwerp sneller en dieper te pakken.

Specifiek
In de les ‘Schrijven met je handen’ tijdens Schrijfconditie reeks gaat het er om dat je je tekst handen en voeten geeft. Dat je je verhaal concreet en tastbaar maakt. Dat je het niet over een boom, maar over een eik te hebt. Je bestelt in je tekst geen eten op een terrasje, maar een broodje kroket op het terras van de plaatselijke kroeg. Dat zijn handen. Concreet en specifiek.

Als je schrijft vanuit je handen, ben je aanwezig. Duidelijk en direct.

Echt
Ik let altijd op handen. Het is het eerste wat me aan iemand opvalt. Of hij lange pianovingers heeft of brede werkhanden. Handen laten zien wie iemand is. En door een tekst handen te geven, door specifiek te zijn, laat je zien wie je bent. Je verschuilt je niet achter vaagheden, achter algemeenheden.

Je schrijft niet langer: het was een eenzame dag. Je schrijft: Ik heb vandaag mijn telefoon tien keer op berichten gecheckt. Ik had een keer een bericht. Het was van een KPN bericht dat mijn beltegoed op was.

Handen zijn echt. Geef iemand een hand en je weet wat voor iemand er tegen over je staat. Iemand met zweterige kleffe slappe handen of iemand met een stevige handdruk.

Hart
‘Handen zijn rechtstreeks verbonden met het hart,’ zegt Karin. ‘Als je je handen volgt, kom je in de flow.’

Zie schrijven als een dans. Schrijf als een Indiase dansers die haar handen nooit uit het oog verliest. Schrijf met stevige hand. Voel hoe je hand overgaat in je arm, hoe je arm overgaat in de romp en hoe het bloed van en naar je hart stroomt.

Door tijdens het schrijven je aandacht naar je handen te brengen, ga je uit je hoofd en in je hart. Als je echt landt op papier, oog hebt voor details, concreet bent, dan gaan de woorden stromen.

De schrijfwoestijn

2011-09-15T01:30:00.001-07:00

Op boekschrijven.nl mijn nieuwste blog over de noodzaak van verdwalen tijdens het schrijven.
Als je het echt niet meer weet, is dit vaak een teken dat je op de goede weg bent!

You can write, you will write

2011-08-24T06:24:00.000-07:00

Sarah Kay: If I should have a daughter ... | Video on TED.com

Prachtige ted-talk over de kracht van spoken-word-poetry.
'My poems tell me where it is all about.'

Mevrouw Kleindorf

2011-08-06T02:14:00.000-07:00

Nog een citaat van Nicole Krauss - uit Het grote huis - over schrijven:

'Nu zaten we tegenover elkaar, de gepensioneerde openbaar aanklager en de bejaarde schrijver, met oren waar het haar uitgroeide. Zijn lichaam was krom. Hij vertrouwde me toe dat het vreselijjk slecht met hem ging, ondanks het feit dat zijn laatste boek was bekroond met een prijs (waarvan ik nog nooit had gehoord). Elke alinea die hij er tegenwoordig uit wist te persen, werd meteen naar de prullenbak verwezen. Wat doe je daar dan aan? vroeg ik. Wil je dat weten? zei hij. Ik vraag er toch naar, zei ik. Nou goed dan, zei hij, zolang het maar onder ons blijft, mag je het wel weten. Hij boog zich over de tafel en fluisterde twee woorden: Mevrouw Kleindorf. He? zei ik. Precies zoals ik het zeg, mevrouw Kleindorf. Ik snap het niet, zei ik tegen hem. Ik doe net alsof ik aan mevrouw Kleindorf schrijf, zei hij. Mijn onderwijzeres uit de vijfde klas. Niemand anders krijgt het onder ogen, zeg ik tegen mezelf, alleen zij. Het maakt niet uit dat ze al vijfentwintig jaar dood is. Ik denk aan haar vriendelijke blik en de rode stempeltjes die ze altijd onder mijn werkstukken zette en ik kom vanzelf tot rust. En dan, zei hij, lukt het me een stukje schrijven.'

De kunst van het herschrijven

2011-08-03T03:52:00.000-07:00

Herschrijven.
Dat doe ik deze maand.
Hier op Terschelling.
Eindeloos. Schrappen. Draaien. Schrijven. Herschrijven.
Vind je dat niet saai? vroeg mijn vader vanmorgen nog.
Die vraag krijg ik vaker.
En veel cursisten noemen het.
Dat herschrijven de magie uit hun werk haalt.
Dat het niet creatief meer voelt. Laat staan spiritueel.

Ja, natuurlijk is het af en toe saai. En vermoeiend. En verzucht ik regelmatig dat ik waarschijnlijk nooit de juiste toon en invalshoek zal vinden om dit verhaal optimaal tot zijn recht te laten komen.
En ja zeker, de neiging is om er mee te stoppen. En om weer aan een ander verhaal te beginnen. Om weer die opwinding te voelen als nieuwe woorden door je pen stromen. Om weer met verbazing naar mijn eigen tekst te kijken en te denken: heb Ik dit geschreven.

Vaak voelt het alsof die verhalen niet van mij zijn. Alsof ik slechts een doorgeefluik ben.

Renate Dorrestein vergelijkt verhalen in haar boek 'Het geheim van de schrijver'met ongeboren kinderzielen. Die rondzweven in het universum en een schrijver zoeken die hun essentie kunnen doorgeven.

De eerste ontmoeting met zo'n verhaal kan overweldigend voelen.
Alsof er opeens van hoger hand een idee door je pen wordt gestuurd.

Een moment om te eren. Maar niet om vast te houden. Want daarna gaat het aardse leven gewoon verder. Want het verhaal staat zelden (eigenlijk nooit) direct goed op papier. Het vraagt heel wat herschrijfwerk voordat je als schrijver ziet waar het verhaal/gedicht/essay echt overgaat. Herschrijven is ploeteren en heeft met magie weinig meer van doen.

Tenminste dat denken we. Maar ik kom er steeds meer achter dat dit noeste herschrijven eigenlijk spiritueler en creatiever is dan die eerste ingeving.
Tijdens dit gestaag doorschrijven, ook als je het eigenlijk niet meer wil of weet, verbind je jezelf op een hele aardende manier met de bron. Je zet jezelf in dienst van iets groters. Je danst niet even kort op die hemelse muziek. Nee je spint garen, die aarde en hemel verbinden.

Wat heeft een verhaal aan een schrijver die wegloopt op het moment dat het saai wordt. Als het te aards, te denkerig, te werkerig wordt.

Elizabeth Gilbert verwoordt het krachtig in haar tedtalk over creativiteit. Daarin heeft ze het over de genius. Een wezen, een kracht die voor de inspiratie zorgt. Elizabeth noemt dit haar ´Dobby de huiself'(uit Harry Potter)die haar af en toe wat magische inspiratie toewenkt.
´Mijn taak is het om elke dag op mijn werk te verschijnen,´ zegt ze. ´Maakt niet uit wat ik schrijf, als ik maar schrijf. Of het goed wordt, dat bepaal ik niet, dat bepaalt mijn genius.´

Dus hier zit ik, op Terschelling. Mijn werk te doen. Herschrijven.
Af en toe komt Dobby langs en sprankelt een nieuw idee in mijn woorden.
Af en toe heb ik sterk het gevoel dat ik achter het verhaal aan schrijf.
Dat het verhaal al bestaat en dat ik het alleen maar op papier hoef te zetten.

Maar meestal ploeter ik me door die woorden heen. Probeer dit eens. Dan weer dat. Haal hier wat weg, zet daar wat bij.
En toch voelt het essentieel.
Kan ik niet meer weglopen.
Voel ik de roeping, de verantwoordelijkheid, om dit verhaal om te zetten in mensentaal. Om deze ongeboren kinderziel een geboorte te gunnen in een leesbaar boek.

Dat is wat het voor mij betekent om schrijver te zijn.

Zomerboekentip

2011-08-03T03:28:00.000-07:00

'Het grote huis' van Nicole Krauss (schrijfster van 'De geschiedenis van de liefde')

Een meesterlijk meeslepend boek. Onder andere om bedwelmend lange zinnen als deze:

'Zo word ik af en toe door een journalist benaderd voor een interview over de reden waarom ik met dichten ben opgehouden. Dan antwoord ik dat ik mijn gedichten niet goed vond, misschien zelfs wel heel erg slecht, of ik zeg dat een gedicht het vermogen in zich heeft om volmaakt te worden en dat die mogelijkheid mij uiteindelijk tot zwijgen heeft gebracht, of soms zeg ik dat ik me gevangen voelde in de gedichten die ik probeerde te schrijven, wat zoiets is als zeggen dat je je gevangen voelt in het heelal, of gevangen door onontkoombaarheid van de dood, maar de echte reden dat ik met dichten ben opgehouden is niet een van bovenstaande, in de verste verte niet, bepaald niet, de echte reden is dat ik, als ik kon verklaren waarom ik met dichten ben opgehouden, misschien weer met dichten zou beginnen.'

Boek als nieuwsbericht

2011-07-14T03:14:00.000-07:00

In mijn nieuwste blog 'Je eigen boek als nieuwsbericht' vertel ik hoe je droge journalistieke vaardigheden creatief kan inzetten bij het schrijven van je eigen boek.

Haiku filmpjes

2011-05-12T01:23:00.000-07:00

Een experiment: haiku in beeld. Een haiku is een Japanse dichtvorm van drie regels. De eerste bevat 5 lettergrepen, de tweede zeven lettergrepen en de derde weer vijf. Een haiku gaat over de natuur en is objectief, puur waarnemend beschreven. Beeldspraken, vergelijkingen, conclusies, meningen zijn not done. Samen met een aantal huisgenoten hebben we gekeken of het werkt om deze dichtvorm te vertalen in een filmvorm. Ons landgoed als onderwerp. Zo puur en direct mogelijk in beeld gebracht. Drie shots. Vijf seconden, zeven seconden, vijf seconden. Zie hieronder het resultaat. Korte, intense natuurbelevingen.

Reportage over Saraswati en Wonder-word

2011-04-18T07:20:00.000-07:00

In deze reportage van omroep-OHM vertel ik over de Indiase godin Saraswati, over de schrijfflow, mijn boek 'Weduwes worden niet verliefd' en zie je beelden van het laatste schrijfcafe. (begint op 3,31 min)
De reportage is gemaakt door Petra Maartense.

Saraswati is de godin van de kunsten en de wetenschap. Saras betekent: 'flow'. Wati betekent: zij die heeft. Saraswati- 'Zij die de flow heeft.'

De reportage is gemaakt in het kader van Navratri - een Hindoeistisch festival waarbij mata, de oermoeder, centraal staat. Saraswati is een van de vele gezichten van deze vrouwelijke, goddelijke energie.

Back to the Uithof

2011-04-07T09:39:00.000-07:00

Tegenwoordig heb ik een atelier op de Uithof. Ik kijk uit over het hoge gebouw van de Universiteit Utrecht waar ik zo'n 12 jaar geleden gillend ben weggerend. Elke dag vind ik het weer verrassend dat ik juist op dit terrein mijn schrijfkunsten beoefen. En dan staar ik naar buslijn 11 die elke dag vol studenten voorbij rijdt en mijmer ik over de reis die ik heb gemaakt. Van mijn hoofd naar mijn hart en weer terug.

Mijn studie-mentor op de middelbare school had zijn best gedaan om mij op de universiteit te krijgen. Hij kreeg rode vlekken in zijn nek toen ik hem vertelde dat ik eerst een jaar wilde zeilen als matroos om vervolgens met mijn verdiende loon de wereld op land te verkennen.

'Als je niet meteen begint met studeren, raak je uit het leerritme en kom je er waarschijnlijk nooit meer in,' waarschuwde hij. 'Je kan beter in een keer door gaan, want van uitstel komt afstel.'

Deze redenering volgde ik niet. Want ik wist zeker dat ik zou gaan studeren. Ik was namelijk gek op leren. Mijn eindexamen leerde ik in het ruime ruim van ons schip en daar legde ik zorgvuldig op alle zes de tafels mijn studieboeken. Zo schoof ik van tafel naar tafel, van vak naar vak. Na een hele dag natuurkunde, aardrijkskunde en engels, was mijn hoofd nog steeds niet vol. 's Avonds in mijn kooi las ik de oude zenboeken van mijn vader, die ik niet begreep, maar die een onbedwingbare aantrekkingskracht op me hadden. Mijn mentor vond studeren iets waar je 'uit kon raken'; daar kon ik mij niets bij voorstellen.

Na mijn reis door het Caribisch gebied en India besloot ik Sociale Geografie te studeren. Vol goede moed en en een gezonde portie nieuwsgierigheid stapte ik dat hoge gebouw in, waar ik nu op uit kijk.

Na anderhalf jaar rende ik er overspannen en gedesillusioneerd weer uit. Ik had veel, heel veel, gelezen. Maar niets geleerd. De universiteit was een middelbare school in het kwadraat. Het was blokken, blokken, blokken. En dat kan ik goed. Te goed.

Na mijn propedeuse jaar zat ik helemaal vast in mijn hoofd. Mijn hoofd zat zo vol met kennis, dat het er allen nog maar als tranen uit kon komen. Van mijn creativiteit werd weinig gevraagd. Ik hoefde alleen maar te herhalen wat anderen gezegd en bedacht hadden. Maar daarvoor zat ik toch niet in die hoge toren der wijsheid? Klopte het dan toch wat mijn mentor had gezegd, was ik uit het leerritme? Had ik nooit de wereldzee op moeten gaan om mijn hoofd leeg te laten waaien? Al die woorden en theorieën pasten er niet meer in.

Ik stopte met mijn studie en bezocht kloosters in India, Nepal, Tibet. Ik oefende mezelf er in om mijn hoofd leeg te maken, niet nog voller. Ik deed praktische opleidingen, de zeevaartschool en journalistiek. Werkte met mijn handen. Ging schrijven. Zocht naar de vervulling die ik in de wetenschap (in mijn hoofd) niet kon vinden.

En nu, 12 jaar later, run ik mijn kleine bedrijf in woorden. Op diezelfde Uithof.

Het doet iets met mij. Dit uitzicht op die vierkante grijze panden. Het maakt van mijn atelier een kantoor. Sinds ik hier werk, denk ik weer. Dat heb ik sinds de middelbare school en die paar jaren universiteit niet meer echt gedaan. Boeken liggen op mijn tafels, ik schuif van mindfulness-studieboek naar wetenschappelijk artikel over de hersenen. Peins aan de hand van de Writer's Journey over de beste structuur voor mijn boek. Voel me soms meer een wetenschapper dan een kunstenaar.

Maar deze keer is het anders dan school. Ik kom niet meer vast te zitten in dat hoofd. Want ik weet dat ik ook twee handen, voeten en een hart heb. En dat er een wereld buiten de Universiteit bestaat.

Een paar weken terug fietste ik van een studentenhuis in Zuilen, waar ik een creatieve schrijfworkshop had gegeven, terug naar mijn kantoor. Ik voelde me tevreden met mijn werk. Blij dat ik die overvolle hoofden van die studenten met wat hartelijke, creatieve wijsheid kon voeden.

En toen, opeens, vlogen er laserstralen in zeven kleuren door de nachtelijke hemel. Ze kwamen uit die vervloekte kennisflat. In een rechte lijn liepen ze over mijn hoofd en achter mij zag ik ze landen op de Dom, in het hart van de stad.

Het is een prachtige metafoor voor mijn schrijven. Deze regenboog tussen de Uithof en de Dom. De taal is de laserstraal tussen mijn hoofd en mijn hart.

Pas nu, nu ik weet dat ik naast mijn hoofd ook een hart heb, kan ik werkelijk met mijn intellect aan de slag. Intelligentie huist namelijk niet alleen in het hoofd. Daar wordt ze dor. Maar als je de verbinding maakt tussen kennis en gevoel, tussen boeken en de wereld, dan ontstaat creativiteit.

Hier in mijn atelier op de Uithof leer ik te zien dat wetenschap een vorm van kunst is en dat het leer- en denkproces om creativiteit vraagt. Ik ben inderdaad uit het schoolse leerritme geraakt. Maar in een nieuw leerritme. En daarbij is niet mijn middelbare schoolmentor mijn gids, maar mijn pen.

Nieuwe schrijflessen

2011-04-07T03:34:00.000-07:00

Nieuw op Boekschrijven.nl - blog:

- Een blog over de hersenpan van de schrijver waarin ik twee wetenschappelijke studies aanhaal die bewijzen dat zowel meditatie als schrijven een positief effect op het functioneren van onze hersenen heeft.

En op boekschrijven.nl - radio:

- Een schrijfles over autobiografische elementen in je verhaal.

- Een schrijfles over de interne criticus.

Creatief met uitgeven

2011-03-30T01:15:00.000-07:00

Twee weken geleden heb ik in mijn blog op boekschrijven.nl beschreven hoe ik er toe kwam om mijn boek in eigen beheer uit te geven.

In mijn nieuwste blog geef ik vier richtlijnen voor creatief uitgeven in eigen beheer. Wat uitgeven is een verlengstuk van creatief schrijven...

Het begint in je hoofd

2011-03-29T06:49:00.000-07:00

Uit 'De kraai' van Kader Abdolah (boekenweekgeschenk)

'Als ik naar al die boeken kijk, verlies ik de moed. De meesters hebben al over alles geschreven, ze hebben geen ruimte voor mij overgelaten. Wat ik ook schrijf, ik blijf altijd in hun schaduw staan.'

Oom Djalal was een levensgenieter, hij zei: 'Ach jongen, je hoeft niet per se schrijver te worden; er zijn genoeg andere dingen te doen in het leven.'

'Ik wil niets anders,' antwoordde ik.

'Dan zal ik je iets leren,' zei hij zacht. ' Luister, ik heb bijna alle Perzische klassieken gelezen. De oude meesters beweren allemaal dat God een stuk van zichzelf in de mens heeft achtergelaten toen hij hem maakte. Hij heeft de mens een van zijn machtigste eigenschappen gegeven en dat is de kracht van de verbeelding. Het is een geheim waartoe alleen nobele mensen toegang hebben. Dus, jongeman, bedenk iets en maak het mogelijk. God heeft hetzelfde gedaan. Hij dacht aan een mens en hij maakte de mens. Hij dacht aan een zon en hij maakte de zon. Dat is het geheim.'

'Wat moet ik dan bedenken,' vroeg ik.

' Probeer je voor te stellen dat je het eerste exemplaar van je eerste boek in handen hebt en dat je van geluk je gezicht tussen de bladzijden drukt en de geur opsnuift. Begrijp je wat ik bedoel?'

'Ja, ik bedoel, nee, niet helemaal,'

'Neem Mohammad, de profeet, als voorbeeld. Hij was analfabeet, maar hij had een groot boek voor ogen. Hij kon zelf niet schrijven, maar hij hield mensen op straat staande en vertelde erover, hij vertelde over zijn boek. Zo schiep hij een groot boek zonder zelf een woord te schrijven. Anderen deden dat voor hem.'

Ik lachte: 'Oom, wat zegt u nu allemaal?'

'Het helpt ook in de liefde, maar vertel het niet aan je vader. Ik hou van mooie vrouwen en ik krijg wie ik ook maar wil.'

'Oom, u moet zulke dingen niet zeggen.'

'Luister,' zei hij serieus, 'je moeten weten hoe en waar je ze wilt hebben. Alles moet eerst hier plaatsvinden.' Hij tikte met zijn vinger tegen zijn hoofd.

Toen we bijna thuis waren, fluisterde hij: 'Niet vergeten: in je hoofd.'

Aandachtig loslaten

2011-03-24T10:03:00.000-07:00

Mark Mieras (hersonderzoeker):

'Als je naar de hersenen kijkt, is creativiteit vooral loslaten. Mensen die creatieve arbeid verrichten verstaan de kunst om bepaalde hersencentra uit te schakelen. Het is dus niet zo dat je een creatief centrum in je brein hebt dat je sterker kan maken.

Creatief zijn is aandachtig niet je best doen. Je moet er wel volledig bij zijn. Het vraagt de volledige inzet van je brein, maar zonder dat je je best doet zoals je dat op school hebt geleerd. Waarbij je jezelf dwingt in een vaste route te denken. Het is aandachtig loslaten. Je moet eigenlijk afleren om niet creatief te zijn.'

Zie ook het tweede filmpje in de videobalk.

De hersenpan van de schrijver

2011-03-23T06:20:00.000-07:00

Met de pen maak je niet alleen contact met de lezer, maar ook met je hersenen.

Tijdens mijn opleiding tot mindfulness trainer heb ik veel artikelen gelezen over de invloed van meditatie op de hersenen. Door na te denken over de manier waarop onze bovenkamer werkt, krijg ik ook nieuwe inzichten over schrijven. Daardoor begrijp ik beter, wat ik eigenlijk al wist – schrijven heeft een positief en sterk effect op de persoonlijke ontwikkeling.

Neem nu bijvoorbeeld een artikel dat in de Ode met het thema 'Lees en genees' van oktober 2010 stond.
Hierin werd een Amerikaans hersenonderzoek aangehaald dat een wonderlijk verband legt tussen woorden en de neurologische grondslag van emotionele trauma’s.

Het zit ongeveer zo: mensen met een posttraumatische stoornis zien hun traumatische herinnering steeds als een beeld of al een film voorbij komen. De zogenaamde visuele cortex is overactief. Maar het hersencentrum dat spraak produceert is gedeactiveerd. En daardoor lijkt de herinnering niet te kunnen samen gaan met woorden.

Het trauma is een zich steeds herhalende stomme film. Het ‘ondertitelen’ van deze traumatische herinnering, kan in het brein een verschuiving van het evenwicht te weeg brengen. De impact van de ongecontroleerde emoties wordt daardoor minder.

De taal kan dus als een hogedrukventiel werken. Door woorden te geven aan iets waar je eerst geen woorden voor had, haal je de druk van de hersenpan.

Je ego uitgeven?

2011-03-10T08:28:00.000-08:00

Lang was ik ervan overtuigd dat ik mezelf pas een schrijfster kon noemen als er een gepubliceerd boek op mijn naam stond.

Ik moest een erkende uitgever vinden om mijn manuscript naar toe te sturen. Want een boek uitgeven in eigen beheer was iets voor amateurs. Voor mislukkelingen die nergens tussen komen omdat ze simpelweg niet kunnen schrijven.

Vastbesloten was ik om de wereld te bewijzen dat ik een echte schrijfster was. Lees verder...

Le fabuleux destin

2011-03-02T02:26:00.000-08:00

Ik was even vergeten hoe leuk ze is. Amelie Poulain. Nadat ik de film acht keer had gezien en de cd grijs gedraaid had, was ik eigenlijk wel klaar met haar. Maar toen ik ter voorbereiding op het schrijfcafe "vrouwenportret" van aanstaande zaterdag allerlei vrouwenfilms aan het bekijken was, vond ik dat Amelie niet kon ontbreken.

Maar, net zoals in de film, laat ze zich niet zomaar vinden. Ze haalt trucjes met je uit. Ze laat je zoeken onder pasfotohokjes, achter tegels in de badkamer, laat briefjes achter in je jaszak.

Ik wist zeker dat mijn ouders haar in huis hadden. Zij ook. Maar toen ik er om vroeg, bleek ze nergens meer te zijn. Mijn moeder belde mijn tante. 'Heb jij Amelie?'
'Ja, natuurlijk,' zei ze. Maar toen ze in de kast keek, was er geen spoor te vinden van die groene dvd met dat eigenwijze gezichtje erop.

In mijn huis moest het lukken. Daar wonen tig filmfreaks. Vorige week zaterdag besloten we haar uit de kast te halen. Vijf huisgenoten wisten zeker dat ze Amelie hadden. Maar bij nadere inspectie, bleken ze haar allemaal kwijt te zijn. Uitgeleend? Maar aan wie ook al weer? Ze stond toch op de bovenste plank? Of moeten we haar in een ouderwetse telefooncel zoeken?

Amelie brengt je graag op een dwaalspoor.

Dan maar downloaden van het internet. Ha, maar dat was zo makkelijk nog niet.De beelden kregen we vrij snel binnen, maar de ondertiteling liep absoluut niet synchroon aan de film. De film leek daardoor precies op het fotoboek van Amelies vriend, waarin hij de stukjes van gescheurde en mislukte pasfoto's weer aan elkaar had geplakt.

Ik gaf niet op. Via bol.com kreeg ik haar te pakken. En eenmaal op Terschelling lag ze op me te wachten. Ze is en blijft ongrijpbaar, die Amelie.

In een rechte lijn vertragen

2011-03-01T11:17:00.000-08:00

Vandaag in de Trouw :

‘Wie over de afsluitdijk van Noord-Holland naar Friesland rijdt, doet dat trager dan omgekeerd. Gemiddeld rijden automobilisten er maar 112 kilometer per uur. In de richting van Friesland is de gemiddele snelheid 111 km, de andere kant op, richting het westen, 113 kilometer per uur.
Tijdens de 5 minuten dat er het hardst gereden werd, bedroeg de gemiddelde snelheid richting Friesland 120 km/uur en richting Den Oever 134 km / uur.’

Als je koerst richting het westen, versnel je blijkbaar. En als je je neus richting Friesland richt, vertraag je dus. Dit nieuwe feit, dat ontdekt is omdat de Trouw er een onderzoek naar had laten doen, liet mij vandaag niet meer los.

Voornamelijk omdat ik zelf een groot deel van de dag op weg was naar Friesland. In de trein weliswaar, en ook niet via de afsluitdijk, maar toch.

Ik weet niet wat het is. Maar ik voelde het vandaag ook. Die vertraging. Al starend over mistige weilanden, dommelde ik af en toe in slaap. Iets dat me thuis zelden overkomt. Ik staarde, droomde en mijmerde over het boek dat ik aan het lezen ben. Ik ging minstens 2 km per uur langzamer dan normaal.

Dat werd alleen nog maar erger toen ik op de boot stapte, richting Terschelling. Ik keek nauwelijks meer in mijn boek. Zag de drooggevallen zandbanken. De schuine groene boei. Stroom mee, maar toch ging ik langzamer. Daarom werkt de cursus Woorden jutten aan zee ook zo goed op dit eiland. Daarom schrijf ik hier zelf zo graag. Schrijven is gebaat bij vertragen. Je ziet meer. Er is ruimte voor nieuwe ideeën.

Ik ben benieuwd hoe ik op de terugweg in de trein zal zitten. Voorovergebogen achter mijn laptop - alsof het mijn stuur is? Slechts zelden uit het raam kijkend en met een ongeduld van minstens 120 km/uur?

Niet dat ik vertragen alleen maar idealiseer. Ik ben in Leeuwarden geboren, in Noord Groningen opgegroeid. Ik stikte bijna in al die traagheid, dat langzame gewauwel met die uitgerekte a's en o's. Al snel drukte ik het gaspedaal richting het westen in. Lekker, met 130 km / uur.

Maar na een tijdje benauwt ook snelheid. Hoe snel ik ook ga, ik kom niet van de grond. Ik blijf rondjes rijden rondom de stad. Duizelig voel ik me soms. En dan is het heerlijk om in een rechte lijn te vertragen. Over de dijk, over de spoorlijn. Met de neus richting Friesland.

Leren schrijven is leren kijken

2011-02-19T05:25:00.000-08:00

Ik zit achter op de motor. We rijden over een industrieterrein. Aandachtig kijk ik om me heen. Ik verzamel materiaal.

Boven de grijze laagbouw kringelt rook de lucht in. In de berm ligt naast een overvolle, gele vuilnisbak een rood cola-blikje in de berm. Links van ons strekt het rechte Amsterdamrijnkanaal zich uit, er hangt een lage cumulusbewolking boven de horizon.

Op het eerste gezicht niets bijzonders. Toch is dit moment waarop ik echt leerde schrijven. Ik leerde schrijven, omdat ik leerde kijken.

Lees verder....

Schrijfwerkplek

2011-02-13T01:43:00.000-08:00

Er staat op BOEKSCHRIJVEN.NL weer een nieuwe podcast. Dit maal praten schrijver David Mulder en ik over de voor- en nadelen van een eigen schrijfwerkplek.

Faith

2011-02-02T09:01:00.000-08:00

Dit is een van mijn favoriete gedichten over de nieuwe maan.
Door David Whyte (een Australische dichter)

Faith

I want to write about faith,
about the way the moon rises
over cold snow, night after night,

faithful even as it fades from fullness,
slowly becoming that last curving and impossible
sliver of light before the final darkness.

But I have no faith myself
I refuse it even the smallest entry.

Let this then, my small poem,
like a new moon, slender and barely open,
be the first prayer that opens me to faith.

(Donderdag 3 februari is het nieuwe maan...)

De nachtelijke roep van Hawaii

2011-01-12T12:48:00.000-08:00

Ook al ben ik nu een kleine week in Nederland, ik ben nog half in Hawaii. De jetlag -na de 25 uur durende vliegreis en het elf uur grote tijdsverschil- is stevig.
Overdag ben ik moe en 's nachts ben ik wakker. Ik leef nog volgens de Hawaiiaanse klok. Vermoeiend - maar ook magisch. Alsof het eiland me in die wakkere nachten roept. Nog iets wil zeggen -

'Niet zo snel meisje. Blijf nog even staan. Ruik de zwaveldampen van vers steen, kijk vanaf de kliffen of er walvissen of honu's voorbij schuiven. Rust een moment in dat oerwoud in de onderbuik waar kikkers nachtconcerten kwaken. Verblijf net onder de huid waar de oceaan breekt. Voel in je botten de zon, in je spieren de vele yoga-uren, onder je nagels de koffie. Blijf nog heel even in de nachtelijke Hawaiiaanse zon liggen. Nu kan het nog. Straks is ze weg - dit eiland - reik naar haar in de nacht.'

In deze wakkere nachten verzamel ik de elf uren die ik tijdens mijn vliegreis verloren ben. Ik eigen ze me weer toe. In deze nachten zoek ik toevlucht op het strand aan de rand van mijn hart, bezaaid met tiki's - beschermgoden. Zoals in die oeroude Hawaiiaanse nederzetting die ik op mijn laatste dag bezocht heb. Houten beelden kijken uit over zee, tempels van palmbladeren, monumenten van zwart lava gesteente. Vroeger was dit een plek, onder in een hoge baai, waar gevallen strijders en misdadigers een tweede kans kregen. Een plek waar jongelingen, ouderlingen en vrouwen veilig waren in oorlogstijd. Een heilige zone waar niet gevochten werd.

Als verloren tijdsreiziger zoek ik toevlucht in deze baai. Ik waak aan de kust. Ik heb het gevoel dat er daar, ergens aan een rafelig randje van mijn hart, iets zal aanspoelen. Ik weet niet wat. Maar dat doet er niet toe. Ik staar net zo lang over de zich herhalende zee, totdat de dag weer dag is en de nacht weer nacht.

Schrijf oud, schrijf nieuw

2011-01-10T12:30:00.000-08:00

Dit jaar schrijf ik elke twee weken een blog voor de nieuwe, inspirerende schrijfsite www.boekschrijven.nl.

De eerste blog van 2011 gaat over het schrijven rondom oud en nieuw. Dit is mijn favoriete tijd om te schrijven. En dat is niet voor niets. Lees hier de vijf redenen waarom oud en nieuw een vruchtbare schrijftijd is.

Utopia

2011-01-02T12:51:00.000-08:00

Hoog op een klif, dichtbij de sterren en het laatste sikkeltje van de maan, ben ik het nieuwe jaar in gegaan. Technomuziek dreunde over deze afgelegen cava-boerderij waar het grote nieuwjaarsfeest 'Utopia' plaats vond. Cava is een wortel waar je een modderig drankje met een licht narcotisch effect van maakt. Vroeger mochten alleen de koning en stamhoofden dit Hawaiiaanse hallucinerende drankje drinken, maar nu is het beschikbaar voor iedereen. Het smaakt naar slootwater en geeft je lippen, tong en keel een tintelende verdoving. Samen met mijn vrienden dronk ik deze koninklijke drap uit halve kokosnoten - terwijl de meeste andere feestgangers iets sterkere en moderene versies van cava in namen. Vage ogen, uitbundig gedrag : de meesten ervoeren Utopia als een trip.

Ik danste, staarde in het vuur en proostte vrienden op een rijk 2011. Ik sliep in mijn tentje in de suikerrietvelden, net achter het podium. Dreunend op mijn matrasje keek ik naar de bizar heldere sterrenhemel. Bij de eerste zonnestralen keek ik naar de voorbijtrekkende walvissen en de rustig drijvende zeeschildpad in de ruige branding.

Zodra ik naar de zee kijk, komt er een schildpad naar de oppervlakte om me te groeten. In Hawaii geloven ze dat iedereen een eigen beschermdier heeft. Ik geloof dat de mijne een zeeschildpad is. Die me laat zien hoe je zelfs in de ruigste branding, mee kan gaan met de stroom. Rustig dobbert hij daar tussen de schuimende koppen. De 'Honu' (schildpad in het Hawaiiaans) laat me ook zien dat ik altijd een huis bij me heb. Ook al ben ik ver weg.

Dat zegt dit hele eiland eigenlijk. Hawaii heeft zoveel verschillende gezichten, dat het makkelijk een huis voor iedereen kan zijn. Van de dertien klimaatzones die de wereld kent, heeft Hawaii er elf. In het midden heb je de besneeuwde bergtop, in het zuidoosten heb je het regenwoud, aan de oostkust is het droog, iets hoger heb je de koffieplantages, en op 1 januari liepen we door de groene ranches en heuvels van Waimea. Ik zie Zwitserland, Schotland en Tibet in dit eiland. Elk aspect van mij vindt een onderkomen hier. Hawaii is als het schild van mijn honu. Rijk beschilderd -drijvend in de openheid van een heel nieuw jaar.

Westelijke kerstwoorden

2010-12-28T19:15:00.000-08:00

Tweede kerstdag. Terug aan de zonnige, droge westkust van Hawaii. Op een klein vissersbootje op een deinende oceaan. Nu niet met internationale homo's, maar met jonge vrouwen in bikini.
We zijn nog geen tien minuten op het water als we hem horen. De grootvader van de oceaan. Hij spuit water hoog de lucht in en slaat met zijn staart op het water. 'Oh my god!'roepen we in koor. De god van de onderwaterwereld.
Hij laat zich vaak zien op deze unieke kerstdag. Een keer zijn we zo dichtbij dat ik de pokken op zijn huid en de witte onderkant van zijn staart kan zien.
Een kleintje volgt. Ronde rug. Zwarte rugvin. Een familie Humpback whales als kerstkado.

Kerstavond in de tropen

2010-12-28T18:59:00.000-08:00

Op kerstavond ben ik in een kunstenaarswoning met open ramen en ruw houten pilaren die het dak ondersteunen. Schilderijen van naakte mannen aan de muur. En een woonkamer vol homo's uit de hele wereld. De ene heeft een roze hoed met glitters op, de ander draagt een gouden bril. We doen hetzelfde kado-ruil-spel als dat ik met sinterklaas in Nederland heb gedaan. Ondanks dat ik geen man en geen homo ben, voel ik me toch thuis. Een nieuwe gemeenschap. De eigenaar van het huis, en tevens de oprichter van het alternatieve resort waar ik kampeer, danst de hula, een Hawaiiaanse traditionele dans. Hij wiegt met zijn heupen, zijn grijze ogen stralen. We zingen met z'n allen 'Imagine' van John Lennon. Een kerst van vele jaren terug in India komt voorbij, toen ik hetzelfde nummer met de hippies in Sarnath zong. Met een Hawaiiaans/Nederlands stel loop ik terug door de donkere jungle. Het regent. We zingen Mele Kalikimaka en Stille Nacht.
Alles valt op zijn plek. De kikkers, de regen, de schaduw en het vuur van Pele.

You may say I am a dreamer
But I am not the only one
I hope some day you will join us
And the world live as one

Een ontmoeting met Pele

2010-12-24T20:09:00.000-08:00

Ik heb Pele ontmoet, de vurige vulkaangodin van Hawaii.

Zwarte gestolde lava tot aan de horizon. Via via heb ik twee mannen ontmoet die hier wonen, midden in het lavaveld van de jongste en actiefste vulkaan van deze wereld. Sinds hun land, dat ze wilden gebruiken om geiten te hoeden, is opgeslokt door Pele, zijn ze haar volgelingen geworden. En leiden ze mensen naar haar hete voeten.

Hun houten huis staat midden in dat zwarte maanlandschap. Met potten hebben ze een soort tuin gecreeerd. Ze hebben zonnepanelen en ze brengen zelf water mee.
We lopen een uur door het eindeloze zwarte landschap. Rechts de vulkaan, links de zee. We zien het hek van de voormalige snelweg nog gedeeltelijk boven het zwarte, steenkoolachtige materiaal uitsteken. Eerst neemt de lava alles op om het daarna weer uit te spugen. Verkoolde bomen liggen her en der.

Op den duur komen we bij lava aan dat nog geen twee dagen oud is, maar nu al keihard. We lopen er over heen. De stenen zijn heet en er onder hoor ik het nog vloeibare lava sissen.

En dan ontmoeten we Pele. Oranje gloeiend lava vloeit traag vanuit de zwarte korst. We brengen een offering aan haar. Ze eet gretig van de groene bladeren, om daarna bij wijze van dank, een grote vuurtong voor onze voeten te laten stromen. Zo dicht ben ik nog nooit bij het vuur van moeder aarde geweest. Ik voel een overweldigende en stille eerbied. Bijna in trance loop ik door Pele's zwarte land.

Dan begint het keihard te regenen. Het water verdampt meteen op het gloeiend hete landschap en we zien helemaal niets meer. Met de handen op elkaar schouders, schuifelen we snel van de hete stenen, op zoek naar ouder, minder heet lava.

Zodra ik in de auto zit op de terugweg door het groene vochtige regenwoud, lijkt het alsof Pele niet bestaat. Maar toch - ze was er echt - mijn schoenzolen zijn gesmolten, ik ruik naar zwavel en ik voel haar hete adem in mijn nek.

Woorden vanaf de oostkust

2010-12-22T21:32:00.000-08:00

Ik ben nu in een heel ander Hawaii. Aan de oostkant. Mijn veilige veranda aan de weskust voelt ver weg. Ik kampeer midden in de jungle. De lucht zindert. Ik hoor krekels, kikkers, vogels. Lianen, palmen, bananenbomen en heel veel ander, onbekend groen omringt mijn tentje. Het regent tachtig procent van de dag.
Het resort waar ik verblijf ligt aan de kust. Een uur rijden van de bewoonde wereld. De bomen hangen over de kronkelweg heen, alsof ze het asfalt opeisen. De kust is ruig en zwart, gestold lava. De branding is heftig.
Ook ik ben anders aan deze kant van het eiland. Rusteloos. Zwart als het strand. Vurig als de vulkaan. Ondoordringbaar als de jungle. Het oosten is mijn schaduwkant. Hier rijzen mijn buien tegen de klippen op. Ik huil naar de volle maan, naar de oceaan en zing in de wind.
Op mijn natgeregende gympen loop ik langs de kust. Op mijn natter slippers klepper ik door het woud. Op een harde houten ondergrond slaap ik.
En in deze lounge, een donkeregroene veranda, omgeven door muskietengaas, vlieg ik heel even, via de wifistroom, weg naar een andere wereld.

Zuidelijke woorden vanuit Hawaii

2010-12-20T16:44:00.000-08:00

Een zachte bries waait over mijn rug. In de verte hoor ik de oceaan op het strand stuk slaan. Een grijze wolk rolt van de vulkaan naar beneden. De kinderen uit de buurt spelen op straat.
Deze veranda is mijn nieuwe tropische huis. Knalgroene gekko's rennen over de roze, houten vloer en de rieten wanden. De klamboe boven mijn bed wiegt in de wind. Hier word ik 's ochtends wakker gemaakt door de ochtendzon en de vogels. Hier zit ik 's middags met uitzicht over de oceaan te schrijven. Hier zie ik 's nachts de sterren fonkelen. Ik bekijk dit eiland vanuit dit veilige plekje.

Veel heb ik nog niet van Hawaii gezien, maar vanaf hier zie ik wel dat dit niet het Hawaii is dat ik van de plaatjes ken. Ik zit op de Big Island. De vriendin bij wie ik logeer, noemt dit eiland 'de basischakra' van de Hawaiiaanse eilanden reeks.(Er zijn zeven eilanden, en Hawaii zelf is het grootste en zuidelijkst gelegen eiland.) Hier dragen de hippie's geen serene witte kleren, maar hebben vieze nagels van het werken op de koffieplantages. Hier heb je niet altijd een knalblauwe lucht, maar is het eiland gehuld in vog - een vulkanische mist, die ontstaat doordat het hete lava afkoelt in de zee. Hier heb je geen witte maar zwarte stranden, en regelmatig valt er een tropische regenbui.Ik drink geen cocktails, maar warme chocolademelk.
Ik voel me gegrond hier. Geankerd in de oceaan waar ik op uit kijk.

De eerste keer dat ik in die helder blauwe zee dook, stak meteen een reuzenschildpad naast mij zijn kop boven het water uit. En even later sprong een eindje verder een dolfijn hoog de lucht in. 'Aloha!' zei Hawaii. 'Welkom.'

Ik dreef op mijn rug op de zoute deining. Ik dacht aan de overtocht over de atlantische oceaan, die ik jaren geleden heb gemaakt. Toen sprongen we regelmatig over boord, om naast het schip te drijven. De golven waren zo groot, dat in een dal het schip uit het zicht verdween en ik alleen nog maar water zag. Duizende meters ongekende diepte onder me, eindeloze lucht boven me, alleen maar zee om me heen. Ik was nog nooit door zoveel ruimte omgeven.

Dit eiland drijft in diezelfde ruimte. Als een schildpad. Deze veranda is mijn schild. En mijn schip. Ik sta op de punt, met mijn armen gespreid, en zeil de wereld tegemoet.

Noordelijke woorden

2010-12-10T14:06:00.000-08:00

Soms schrijf ik zelf mee tijdens mijn maandelijkse schrijfcafe's in het Louis Hartlooper Complex. Onderstaande schreef ik bij 'Woorden uit het Noorden'.

'Elke nacht torent er een vierkant van sterren op in het noorden. Een brandaris, met bovenin een knipperende poolster. Lange tijd heb ik met mijn rug naar de noordelijke sterrenhemel gestaan. Ik keek naar het zuiden, waar ik de Taj Mahal zag schitteren. Heldere, marmeren sterren tegen een melkwegwitte achtergrond. Ze lonkten mij en ik trok er op uit.

Eenmaal tussen de Indiase sterren werd ik verblind door de pracht en praal van het zuiden. Wat een licht, wat een vuurwerk. Geen enkele ster leek op zijn plek te blijven staan. Elke minuut was alles anders.

Ik verloor mijn orientatie en verdwaalde in deze marmeren melkwelk. Ik zocht in het noorden naar houvast, maar nergens was mijn stabiele sterrentoren te zien. Pas toen besefte ik hoe belangrijk ze was geweest. Want ook al stond ik met mijn rug naar haar toe, als een vuurtoren had ze mijn weg beschenen. Het was het licht van de poolster geweest die de Taj Mahal had uitgelicht.'

Kalme overwinning

2010-11-30T07:06:00.000-08:00

So they call me a winner...

Ik heb het gehaald. 57 000 woorden heb ik geschreven deze maand.
Nee, de eerlijkheid gebied mij te zeggen dat ik er waarschijnlijk maar 37000 heb geschreven. Ik had er al 20.000.

Maar dat doet er niet toe. Ik ben een winnaar.
'Maar wat win je dan?' vragen mensen mij.'Publicatie?'

Ik win niets. Zelfs niemand leest mijn 57 000 woorden. Alleen de computer telt ze. En schreeuwt dan via mijn luidsprekers: YOU'RE A WINNER!

Geen winnaar van eeuwige roem, geen winnaar van erkenning als schrijver, geen winnaar van ook maar een klein inhoudelijk compliment.

Ik ben alleen voor mezelf een winnaar. Zonder publiek, zonder lezers.

En dat is genoeg. Maar ik sta niet te juichen en te applaudiseren. Het is een rustige victorie. Toen ik gisteren een einde had geschreven aan dit verhaal waar ik al jaren mee bezig ben, voelde ik me behalve uitgeput, vooral kalm. Net als het hoofdpersonage. Kalm konden wij zeggen: klaar.

Ik ging naar de Walvis en dronk een gluhwein. Het was al donker, buiten raasde een ijzige oostenwind. Groene en rode lichtjes knipperden op de waddenzee, de lichtbundel van de brandaris gleed over het groene strand. Ik zag mijn eigen spiegelbeeld in het raam van de serre. Ik proostte met mezelf op mezelf.

De laatste sprint

2010-11-29T02:28:00.000-08:00

Het einde van de nanowrimo is in zicht.

Dit weekend schrijf ik op Terschelling. Ik wandel, schrijf, wandel.Ik heb de 50.000 woorden al gehaald. Maar het boek is nog niet af.Voor 1 december moet ik een einde aan het verhaal zien te breien. Ik heb vandaag nog en morgen.
Het is makkelijk om steeds maar weer nieuwe scenes te schrijven.
Het is moeilijk om het verhaal af te ronden. De stenge deadline helpt. Anders was ik nog maanden, wellicht jaren, om dat einde heen aan het dralen.

Ik schrijf sneller dan ik kan denken. Het einde schrijft zichzelf. Ik heb geen idee of dit wat is. Maar op dit moment heb ik weinig meer in te brengen. Wil ik dit boek in twee dagen afronden, dan moet ik dat verhaal de ruimte geven zichzelf rond te schrijven. En moet ik een stapje terug doen. Wat ik moet doen is schrijven. Vol passie. En vol verbazing kijken naar de woorden die op mijn beeldscherm verschijnen. Niet denken: deze kant moet het niet op! Daar heb ik geen tijd voor. Doorschrijven. Af en toe even wandelen om bij te komen. En dan weer dat vagevuur van woorden in duiken.

Ik ga expres op de zijkant van de dijk lopen. Ik kan heel goed schuin lopen met mijn nieuwe kisten. Elke voet past precies binnen de achthoekige dijkstenen. Beneden aan de dijk liggen donkere bruine ijsschotsen. Ze zijn door het slik gehaald. Zelfs het ijs ruikt hier naar modder.
Ik denk weer aan Amsterdam. Daar was geen modder, geen garnalenstank.
‘Aan de Amsterdamse grachten,’ zing ik, en ik dans over de zijkant van de dijk. Ik stamp met mijn te grote schoenen met stalen neuzen op de stenen.
Boven mijn hoofd komt een grote groep ganzen uit het noorden aanvliegen. Ze komen uit Siberie. Hun gegak voert mee met de noordoosten wind. Huntje kijkt omhoog en blaft een keer. Vermoeid. De ganzen landen op het wad. Het gegak waait weg met de wind.
Dan blijft Huntje stil staan. Abrupt. Hij kijkt me met zijn donkerbruine ogen aan. Hij lijkt iets te willen zeggen.
‘Wat is er dan hondje?’ vraag ik. ‘Wil je ook dansen?’
Hij blijft zo triest kijken.
‘Zullen we maar terug?’
Ik aai hem over zijn kop. Tussen zijn ogen een zwarte vlek.
Dan zakt hij door zijn poten.

Tegenwind

2010-11-12T06:21:00.000-08:00

Vandaag schrijf ik op locatie. Aan de zee. De branding is hoog. Grote koppen breken. Ik heb een gloeihoofd van de zon. En de wind. Voorovergebogen. Lopen. Schrijven.
Schuine letters. Schuimkoppen. Doorlopen, doorschrijven.
Nu in de luwte van een strandtent. Witte leren stoelen, paarse kaarsen, een kerstkrans van witte schelpen.
De lucht betrekt. Ik schrijf. Langzaam. De vaart is er uit. Maar toch - de woorden blijven komen. Alleen nu bedachtzamer. Ik typ niet meer in het wilde weg. Ik leid mezelf ergens heen. Naar een plot. Naar een conflict. Naar een thema.
Het kost moeite. Het liefst wil ik gedachtenloos schrijven. Ja, dan kom ik wel aan de 50 000 woorden. Maar of het dan af is? En rond? Kleine lijntjes weef ik door het verhaal. Lijntjes waar ik een einde aan kan knopen.

Voor nu - een sint maarten scene.

Het regent en stormt. Onze lampions slingeren in de wind. Gelukkig hebben we een elektrisch lichtje en geen kaarsje. Aan de andere kant van de straat loopt Anita met haar in de brand gevlogen lampion.
Voor ons lopen twee jongens met een olielamp. Ze gaan alleen naar de deuren waarvan ze zeker weten dat ze er geld krijgen, en geen snoep. Met de kragen van hun spijkerjasjes hoog opgetrokken en de kleppen van hun pet naar beneden getrokken staan ze voor de deur van de fietsenmaker. Het lijken het net bankovervallers. Wij lopen snel een paar deuren verder. We horen ze achter ons zingen, schreeuwen eigenlijk, in een rap tempo:

‘Sint Martinus Bisschop
met sien hooge houd op
met sien laange slipjas aan
daar komt Sint Martinus aan.’

Binnen een halve minuut zijn ze klaar. Als we de hoek omgaan, zie ik ze staan. Ze steken hun lantaarns naar voren alsof het geweren zijn. ‘Je geld of je leven.’

‘

Land

2010-11-11T13:16:00.000-08:00

Een week later. En het blijkt toch niet zo simpel te zijn. Een boek in een maand schrijven.

Dat inzicht blijken meer mensen te hebben die meedoen aan de NaNoWriMo. Vandaag vond ik een peptalk in mijn inbox, waarin stond dat ik de moed niet moest opgeven. De tweede week staat als de moeilijkste week bekend. 'It tests us, asking, "You don't really need to write this novel right now, do you?'

Ook ik werd uitgedaagd om te stoppen. Ik was in een scene beland, waar ik liever niet wilde zijn. Een scene op land. Als ik over de zee schrijf, komen mijn woorden er als een denderende herfststorm uit. Maar op land hebben mijn woorden weerstand. Als ik dat dorp in moet, dan stokken mijn zinnen. Woorden ondervinden wrijving op klei.

De tweede week brengt me naar een laag in het verhaal waar ik al tijden om heen schrijf. Maar nu dit boek in een maand af moet zijn, moet ik met de billen bloot. Moet ik dat kleine kamertje met die tiran in. Moet ik vechten, zwijgen, liegen. Er moeten dingen mis gaan. Schuren. Want dat geeft een verhaal vooruitgang.

Ik doe de was, ik geef les, ik bel - en schrijf steeds minder.

Maar er ontstaat ook langzaam een inzicht. Dat ik dat land nodig heb. Een verhaal vol water, wordt een saai, kabbelend, tja waterig, verhaal.
Mijn woorden hebben land nodig - waarop ze breken kunnen. Zodat mijn verhaal branding krijgt. Rollende golven, brekende koppen.

Daarom zit ik hier nog steeds - met twee voeten op de aarde - midden in de nacht- te schrijven. De tweede week is een test. En ik zal 'm doorstaan.

Simpel

2010-11-05T15:00:00.000-07:00

Ik ben nu vijf dagen met de NaNoWriMo bezig en het is een stuk rustiger dan ik dacht. Als ik elke dag anderhalf a twee uur schrijf, dan heb ik na een maand de gewenste 50 000 woorden op papier.

Ik schrijf 's ochtends van tien tot twaalf. Voordat ik aan mijn andere schrijf-, regel- en computerwerk begin. De e-mail vraagt wel wat aandacht van te voren, maar dan zet ik voor anderhalf uur alles opzij en reis af naar het wad.

En in een middag kan ik eigenlijk net zoveel ander werk verrichten als wat ik normaal op een dag deed. Raar, maar waar. Er passen gewoon meer woorden in een dag.

Zo kan het dus ook. Niet eindeloos staren in mijn agenda wanneer ik een hele dag, een weekend of een week kan schrijven. Maar gewoon standaard, heel trouw, elke dag een paar uur.

Waarom heb ik dat niet eerder gedaan? Omdat ik bang was. Bang voor de enorme fantasie die vrij komt als ik ga schrijven. Bang voor mijn eigen verhalen, die achteraf vaak een diepere betekenis blijken te hebben. Bang misschien ook wel dat ik die schrijfstem niet meer kon vinden.

Maar niets van dat alles. De wereld op papier overdondert niet en verdwijnt ook niet. Ze wacht gewoon heel geduldig tot ik haar weer betreed. En de rest van mijn leven blijft gewoon doorgaan. Zo simpel. Een boek schrijven in een maand. Veel makkelijker dan geen boek schrijven, of af en toe een boek schrijven, of dromen van een boek schrijven.

Een fragment.Flessenpost.

'Ik knoop het touwtje los en rol de brief open. Het voelt als een heel officieel moment. Alsof ik een voordracht ga geven. Even voel ik me net zo belangrijk als de garnalenkoningin in Zoutkamp. Elk jaar, met Pinksteren, wordt een van de meiden in het dorp aangewezen als garnalenkoningin. Het zijn altijd de mooiste meiden. Ze worden dan in een kar, versierd met netten, door het dorp gereden. Vorig jaar was het Jolanda, die in de supermarkt werkt. In haar omhoog gestoken haar had ze een zilveren kroontje. Bij de haven, vanuit een troon, las zij de troonrede voor. Net zoals ik nu de brief openrol, rolde zij een groot document open. Voor een keer waren alle vissers in het dorp stil.'

Een boek in een maand

2010-11-02T08:44:00.000-07:00

November wordt een gekkenhuis. Ik doe mee aan de NANOWRIMO.

De wat? De National Novel Writing Month. Nanowrimo is een Amerikaans initiaief dat mensen aanspoort om binnen een maand een roman te schrijven. Crazyness? Yes.

50 000 woorden in een maand. 175 pagina's. Gemiddeld 1667 woorden per dag.

Nee, ze worden niet goed die pagina's. Maar dat hoeft ook niet. Het streven van de nanowrimo is kwantiteit, niet kwaliteit.

Is dat erg? Nee. Want vaak komt de kwaliteit gedurende het proces.
Daarom zeg ik ook vaak bij mijn workshops: wat we hier maken hoeft niet goed te zijn.(Het mag wel!)Dat is schrijversblokkade nummer 1: dat we denken dat alles wat we schrijven meteen goed moet zijn.

Dus daarom de Nanowrimo. Een wel heel radicale manier om af te rekenen met perfectionisme. En met uitstelgedrag.

Ik werk al een aantal jaar aan mijn huidige boek. Die tijd had ik ook nodig. Om de juiste stijl, het juiste perspectief te vinden. Ik denk dat ik ze nu heb gevonden (maar zeker weten doe je het nooit) en ben nu klaar voor een lange sprint.

Het idee dat er wereldwijd 156,415 mensen meeschrijven helpt!

En wat ik dan schrijf? Dat zal ik deze maand beetje bij beetje vertellen.
Een eerste tipje van de sluier:

Oranje vlammen flikkeren op het zwarte staal. Teer, petroleum, zout.
De koude huid van het schip tegen mijn warme huid. Watergeklots, gelispel, geklets. Sjoefff, snel, gaan we, snel, sjoefff. Mijn handje op het vochtige staal. Gesloten ogen. Snellllll, fluister ik zonder mijn mond open doen. Sjoefffff, snellllller.
Ik doezel in. Golven, schommelende petroleumlamp, een klapperend zwaard. Mama kookt, Huntje slaapt bij de kachel. Papa is op dek. Snelllll, breek, breek, breek.
Breeeeeeeeek, fluister ik terug. Niemand hoort me. Alleen de zee.

Land van Maas en Waal

2010-10-21T00:14:00.000-07:00

Op dit moment zit in het Clarissenklooster in Megen. Ik vul mijn dagen met schrijven, zingen, wandelen. Om 6 uur sta ik met de zusters op. Zij jubelen hun psalmen in de kerk, ik doe mijn ochtendpagina's bij een kaarsje in mijn kleine kamer.

We ontbijten in stilte in de refter. Op kerkbanken. Een broodje met kaas. En een appeltje van de boomgaard. Ieder wast zijn eigen bordje af. De ochtendzon schijnt in mijn gezicht. Ik mompel het 'onze vader' mee - dat ik eigenlijk niet ken.

Geef ons heden ons dagelijks brood

De ochtend is schrijftijd. Tikkend bidden. Biddend tikken. Een verhaal dat uit mijn vingers rolt, alsof door hogere machten gezonden. Ik snap in ieder geval net zo weinig van mijn eigen woorden, als van de ouderwetse liederen in de kerk. Maar dat is prima. Het is herfst. Woorden mogen vallen zoals ze vallen.

Na de lunch (gekookte aardappelen, met gekookte wortelen en gekookte vis :) wandel ik langs de Maas. De contrasten zijn spectaculair. Donkerblauwe donder wolken, waaruit zonnestralen naar beneden vallen. Hel oplichtende groene uiterwaarden, vlammende gele bomen langs de oever van de bruine Maas.

'Onze vader, Uw koninkrijk kome, Uw wil geschiede, gelijk in de hemel, alzo ook op de aarde.'

Ik ben al twee keer nat geregend. De eerste keer was ik nat en chagerijnig tot op mijn ondergoed. De tweede keer dacht ik: maar DIT is de herfst!

De wind striemde in mijn gezicht, de bladeren vlogen door de lucht, een paard rende door de wei. Alle kleuren liepen door elkaar heen. De donkerblauwe hemel liep leeg op de groen gele weilanden. Een lied komt op.

Achter de blauwe heuvels, in de groene zon
speelt het blikken harmonie- orkest in een grote regenton
(....)
En we praten en we zingen en we lachen allemaal
Want daar achter de hoge bergen ligt het land van Maas en Waal

Keihard zing ik dit lied dat ik nooit echt begrepen heb, maar nu laat het zich zelf zien. En horen. De hagel trommelt als een blikken harmonie -orkest.

"Ik loop gearmd met een kater,
en daarachter twee konijnen met een trechter op hun kop."

Marcheren, zingen, ik leid een circusstoet over de dijk, door de regen. Even niet jubelen met dames in bruine pijen, onder zwarte kappen. Maar met katers, konijnen en paarden stampen in de plassen.

En baf, daar is de zon weer.
"Het leed is geleden, de horizon schijnt."

Het had zo in de psalmen van de zusters gepast.

HOWL into the HERFST

2010-10-11T06:35:00.000-07:00

Gisteren heb ik tijdens het Boedhistisch Filmfestival HOWL gezien - een film over het gelijknamige gedicht van Allen Ginsberg. Een hallucinerende en poetische combinatie van animatie, speelfilm en documentaire.

Een moderne, kleurrijke, snelle en zeer tot de verbeeldingsprekende animatie van zijn vijf pagina lange gedicht. Een gedicht waar ik al lezend bijna niet doorkwam, maar die door de animatie tot leven kwam.

Het was ook een speelfilm over het roerige liefdesleven van de homoseksuele Allen en over de rechtzaak tegen zijn gedicht. Ginsberg gebruikte, voor de Amerikaanse jaren vijftig, shockerende taal en schreef in een vernieuwend rimte; hij maakte de zinnen net zo lang als zijn uitademing.

Who let themselves be fucked in the ass by saintly
motorcyclists and screamed with joy
who blew and were blown by those human seraphim,
the sailors, caressses of Atlantic and Caribbean love

De aanklager vraagt zich continu af of deze obscene woorden nu echt nodig zijn. Ja, zegt Allen, in een echt interview, dat door de film heen geweven zit. Hij ligt op zijn bloemetjesbank, drinkt thee, rookt, wrijft over zijn baard en zegt:

'Literatuur staat niet los van jezelf. Literair schrijven is niet het schrijven in een andere taal, als een ander mens. Schrijven is jezelf zijn. Door te schrijven in de taal waarin je spreekt, door te schrijven over de onderwerpen waarover je met je vrienden praat.'

De film zit vol schrijverscitaten die ik met alle macht probeerde te onthouden.

'Poetry is the rhythmic articulation of feeling'

En nog meer, vrij vertaald in mijn eigen woorden:

'Ik ben gedurende mijn schrijfcarriere maar twee of drie keer in controle geweest. De rest van de tijd hak ik een beetje in het hout op zoek naar een vorm.'

'Schrijven is als een meditatie - je moet er helemaal in opgaan.
Als je even door New York loopt, dan zie je gebouwen. Als je dat de hele dag doet, dan moet je er bijna van huilen. Zo is het ook met schrijven - je moet het veel doen, dan krijg je er gevoel voor. Je moet er in ronddwalen.'

Na afloop wilde ik huilen naar de herfstige nachthemel. HOOOWWWWLLLL - eindelijk weer eens een schrijver aan het woord.

http://howlthemovie.com/film/
Nog niet in Nederland. Hopelijk snel.

Herfst haiku

2010-10-07T06:22:00.000-07:00

'Bart, wat voor soort boom staat er eigenlijk achter ons huis?'
'Een linde,'zegt mijn huisgenoot.
'Shit,' zeg ik. 'Dat is een lettergreep te veel. Ik dacht dat het een es was.'

Ik ben vanochtend aan een haiku begonnen. Maar de derde regel, die uit vijf lettergrepen moet bestaan -'de es licht geel op'- klopt nu niet meer. In een haiku mag je niet liegen, en ook niet fantaseren. Een linde is een linde.

Tussen al mijn herfstige activiteiten van de dag door - ik poets, ik ruim op, ik zet de ramen open- sleutel ik aan die drie zinnen, die 17 lettergrepen.

Ik poets de douche. En loop terug naar mijn tafeltje. Es weg, linde erin. Strepen, draaien. Alles moet nu anders. Dit heeft grote gevolgen. Tafel opruimen. In mijn hoofd tellen. 5-7-5. Woorden die op hun plek vallen. Een eerste resultaat:

De grijze zon schijnt
door de lage ochtendmist en
licht de linde op

Ik breng het oud papier weg. Iets zit me dwars. Ook al bevallen de i-klanken en het ritme van de eerste haiku me, ik mis het oranje licht. Dus terug naar mijn kleine tafeltje aan het raam.

Enkel de linde
licht op - boven ochtendmist -
in oranje blad

Zo herfst ik de dag door.

Oktober-thema: herfst

2010-10-04T07:38:00.000-07:00

Oktober. Een maand vol herfst. Ook mijn nieuwe atelier is vol van herfst. Door die ene boom voor mijn raam. De blaadjes, waar de zon doorheen schijnt, worden elke dag geler. Hun schaduwen dansen op mijn pasgeverfde lichtgele muren. Op de blauwe muur zie ik de schaduwen van mijn nieuwe vitrages. Wapperen.

De wind waait door het open raam naar binnen. En neemt de geur van natte aarde mee. Ze waait alle steriele nieuwigheid weg: het stof van dit pand in verbouwing, de geur van latex en beton. De herfst kruipt in de muren en in mijn woorden. Ik kan er niet omheen. Welkom westenwind.

Come wonder with me

2010-09-20T12:42:00.000-07:00

Soms download ik meditaties van mijn favoriete meditatielerares Jaya van haar website. Mijn computer zet het dan in de muzieklijst van I-tunes en zodra de gong het einde van de meditatie aangeeft, speelt de computer automatisch het volgende nummer af. Gelukkig komen niet meteen de Ramones of Madonna na Jaya, maar Jeff Alexander. Een componist waarvan ik niet wist dat ik daarvan muziek op mijn computer had staan.

Come wander with me

wordt gezongen door Bonnie Breecher en is tegenwoordig mijn favoriete apres-meditatie nummer.

He said
Come wander with me
away from this sad world

He came from the sunset, he came from the sea,
He came from my sorrow and can love only me

Terwijl ik nog in een open en zachte plek rond zweefde, leek het net alsof er een koor aan engelen voor mij was neergedaald. Al mijn cellen vulden zich met Wonder.

Na Jeff Alexander, bleek Jeff Buckley te komen. Door een loeiharde gitaar werd ik weer op aarde gezet. Maar de hemel bleef. Samen zongen we keihard HALLELUJA HALLELUJA.

Ode aan Rutger Kopland

2010-09-19T11:30:00.000-07:00

De oude dichter
staat op het podium
hij kan zijn eigen gedichten
niet meer lezen
bril op, bril af

Hij hoeft niets te zeggen
hij is zijn eigen
gedicht geworden

Het grijze haar, bruine jasje
de leesbril en zijn gemak
spreken over de onverschilligheid
van de wereld
en de overbodigheid
van zijn vragen

Op de trap kom ik hem tegen
tree voor tree treedt hij
zijn bekende nacht van de poezie in

Hij glimlacht
een gedicht in mij wakker

Het wonder van Edinburgh

2010-09-05T13:01:00.000-07:00

Kaart lezen in Edinburgh is lastig. Straten die elkaar op de kaart kruizen, blijken in werkelijkheid helemaal niet op elkaar aan te sluiten. De eerste dagen liepen we verwonderd en verdwaald rond. Totdat we er achter kwamen dat Edinburgh een derde dimensie heeft: die van de hoogte. (En de diepte dus). De stad groeide in de middeleeuwen al snel uit zijn voegen, maar uitbreiden in het horizontale vlak ging niet, dus gingen ze de hoogte in en bouwden ze een stad op de stad. Met als gevolg dat de ene weg nu soms honderden meters boven de andere weg ligt. En dat gebouwen af en toe wel 13 verdiepingen hoog zijn. De stad werd niet voor niets het Manhattan van de middeleeuwen genoemd.
Dus vanaf sommige wegen, bruggen zijn het eigenlijk, maar dan niet over water, maar over de stad, kijk je zo de geschiedenis in. Daaronder liggen de oudste straten, stenen, muren. Boven op een rij van fel geschildere boeken en curiosa winkeltjes loopt weer een nieuwe weg, met kerken en gebouwen uit een ander tijdperk.

Maar je kijkt niet alleen terug in de tijd, je kijkt ook in de fantasie. Daaronder, in die steegjes, komt het tovenaarswinkelgebied uit Harry Potter tot leven, inclusief het zwarte magie steegje. Op het station zweer ik perron 1,5 te zien en ik heb zelfs in de stoomtrein naar Zweinstein gezeten. (Echt waar!)
Harry Potter is op de bodem van Edinburgh geboren. We hebben een scone in The Elephant House gegeten, het cafee met uitzicht op het kasteel waar Rowling begonnen is aan het verhaal over Harry. Een nu veel te drukke en populaire plek, waar de dames wc volgekliederd is met leuzen als "Harry forever" en "Hermeline rules".

Edinburgh mengt feit en fictie. In deze stad komen personages tot leven en heb je niets aan kaartkennis en een kompas. Hier moet je de diepte in. Net zoals Alice door een diep konijnenhol een andere wereld in denderde, viel ik door de lagen van deze wonder-world-hoofdstad.

Wonder-world

2010-09-02T04:02:00.000-07:00

Het thema 'wonder' brengt me meteen naar het ontstaan van mijn bedrijfsnaam 'wonder-word.'

Ik was net terug uit Australie. Het was winter, dat weet ik nog goed omdat ik net voor vertrek uit Sidney twee spijkerbroeken had gekocht om de Europse kou te doorstaan. In de achterzak van de tweedehandsbroek bleek in het pashokje net genoeg dollars te zitten om beide broeken te kopen.
In Harlingen Haven stond mijn moeder met een pasgekochte rode jas klaar, om aan te trekken over mijn tropenkleren. De hele wereld was wit, ik had net de laatste trein gehaald, hierna lag al het treinverkeer plat.
Ik trok in een van de kamertjes van het pension van mijn ouders op Terschelling. Ver weg van van de vaste wal. Ver weg van de geliefde waarmee ik door Australie had gereisd- eerst hoteldebotel verliefd. Maar na een week was al onze liefde opgegaan in de lange hete snelwegen en in de benauwde nachten in een veel te kleine achterbak vol muskieten. Na twee weken stond ik hem uit te zwaaien en bleef ik alleen achter in die vreemde stad Sidney - waar ik godzijdank werd opgevangen door twee kunstenaressen die ik een jaar daarvoor in Tibet had leren kennen. Maar dat terzijde.

Nu was ik op Terschelling. In een soort niemandsland. Ook de boten voeren niet meer. Mijn woning in Utrecht was nog onderverhuurd. Wat ik nog had waren mijn woorden. En die wilde ik delen. De schrijfsels die ik in mijn laatste eenzame week in de kleine cafeetjes van Sidney had geschreven. Een blog, ja dat wilde ik. En dat blog moest een naam hebben. Ik heb nog steeds het dagboekje waarin ik op dat grote tweepersoonsbed, met de verwarming hoog, allerlei invallen opschreef. Alles draaide om wonder. Dat woord was het centrum. Mijn woorden waren een soort wonder. Dat ze bleven stromen in een tijd dat alles bevroren leek - mijn hart, de zee, de spoorlijnen.

Wonder-word. Engels omdat ik nog half in Australie zat. En mijn schrijven als iets voelt waarmee ik naar de wereld uitreik. Naar mijn Australische vriendinnen, naar eenzaam Sidney, naar het vleugje Tibet dat ik daar weer terug vond, en ook naar Utrecht. Wonder-word als houvast in wonder-world.

Wondermaand

2010-09-01T14:48:00.000-07:00

September-thema: wonder.

Verwonderen. Wonderwoorden. Wonderen. Bewonderen. Wonderlijk. Wonderzaam. Wonderwaar. Wonderbaarlijk. Verwonder mij, verwonder jou. Wonderwolk.

Net voor mijn beeldscherm daalt een kleine spin neer. Uit het niets, aan niets, in het niets. Een wonderlijk beestje dat in het luchtledige hangt. Dat soort wonderen dus - in september.

Wild and lonely places

2010-08-26T12:16:00.000-07:00

We lopen met onze rugzakken de heuvel op. Onze voeten zakken weg in de natte veengrond. Ik spring van paars heideplantje naar steen om droge voeten te houden. De zee zou voor ons moeten liggen, maar ik zie haar nog niet. Pas na een uur lopen komen we op de punt van de klif aan de noordkant van the Isle of Skye.
Waar we verlatenheid hadden verwacht, staat een huisje.
'Shit,' denk ik. 'De coast guard, daar kunnen we natuurlijk niet kamperen.' Toch gaan we even kijken. De voorkant van het witte wachtershuisje is helemaal van glas en kijkt naar alle kanten uit over zee en de Herbriden.
De deur staat open. We gaan naar binnen en zien een bordje 'Welcome' hangen. Het duurt even, maar dan hebben we door dat dit huisje bedoeld is voor mensen zoals wij.
'A simple shelter in remote country for the use and benefit of all who love wild and lonely places,'stond er boven de haard.
Iemand heeft voor ons, wilde eenzamelingen, op het mooiste, afgelegen plekje van Schotland, een huisje gebouwd. Het vreemde is, dat het net lijkt alsof we er recht op af zijn gelopen. We hebben alles bij ons. We leggen de matjes met slaapzakken in het blauwgeschilderde slaapvertrek met stapelbed, dat op een achteronder van een schip lijkt. We zetten het gasbrandertje en de net ingekochte etenswaren in het kleine keukentje. En nemen plaats, met verrekijker, achter de glazen ramen. En dan is er alleen nog maar lucht, ruimte en een zon die er alle tijd voor neemt om achter de grijze contouren van de Herbriden te zakken. Elke minuut ziet de zee en de wereld er anders uit. Geland in een SchOtse goddelijke cirkel.
'He married me with a ring of bright water.'

Ringed me round

2010-08-24T02:37:00.000-07:00

Ik ben net terug van tien dagen Schotland. Omdat ik nog steeds wat o-tistisch ben, hebben we ons beperkt tot The Isle of Skye - een ruig eiland dat omgeven wordt door een cirkel, een ring van helder water. Daar las ik het boek van Gavin Maxwell, die daar samen met zijn otters in een verlaten baai woonde en schreef.
In zijn gedicht ' A ring of bright water' beschrijft hij voor mij het ultieme o-gevoel.

He has married me with a ring, a ring of bright water
Whose ripples travel from the heart of the sea,
He has married me with a ring of light, the glitter
Broadcast on the swift river.
He has married me with the sun's circle
Too dazzling to see, traced in the summer sky.
He has crowned me with the wreath of white cloud
That gathers on the snowy summit of the mountain,
Ringed me round with the world-circling wind,
Bound me tot the whirlwind's centre.
He has married me with the orbit of the moon
And with the boundless circle of the stars,
With the orbits that measure years, months, days, and nights,
Set the tides flowing,
Command the winds to travel or to be at rest.

At the ring's centre,
Spirit, or angel troubling the still pool,
Causality not in nature,
Finger's touch that summons at a point, a moment
Stars and planets, life and light
Or gathers cloud about an apex of cold,
Transcendent touch of love summons my world to being.

O-tisme

2010-08-05T12:38:00.000-07:00

Ik ben de laatste tijd een beetje o-tistisch. Ik zoek een veilige O om me in te nestelen. Wil mijn wereld zo klein en rond mogelijk maken. Nu zeil ik en dat is de perfecte manier om in mijn eigen wereldje te blijven, terwijl ik wel reis.
We zeilen over de Maas; ik zie wolkenpartijen, koeien, enorme essen in de wind buigen, fieters over de dijk. Maar ik kan gewoon blijven zitten op mijn achterdekje. Een stalen O. Waar al mijn favoriete O-woorden van vroeger weer opkomen. Ik maakte, toen ik nog aan boord woonde, een rangorde van favoriete woorden in mijn hoofd. Fok stond op 1. De bolder op twee. En de tros, waarin ik graag zat op het achterdek, was nummer 3.
Even ben ik weer dat meisje. O's zoekend in de wolken. De golven tellend. Me verstoppend in een tros. Luisterend naar het geluid van de wind in de bomen, in de zeilen. Otisme is po-etisch. De wereld is klein genoeg om de volle schoonheid ervan binnen te laten.

Gebroken crikel

2010-08-02T09:02:00.001-07:00

De meditatie retraite is voorbij.
En dat betekent het einde van een veilig kader. Een weeklang leefde ik volgens een strak schema, op een beschermd erf, omgeven door stille mensen.
Als manager van de retraite had ik de rol om de praktische kant te verzorgen, zodat de deelnemers konden liggen in overgave en hun geest niet hoefden te vermoeien met gedachten over boodschappen, koken en logistieke aangelegenheden.
Ik was, zoals een aanwezige vriendin zei, de spil van de cirkel die zij vormden. De as van het wiel. Ik zorgde dat alles bleef draaien. Als manager was ik het centrum van de O. Een uitdagend en veilig gevoel tegelijkertijd.

Maar dat is nu weg. De stille cirkel die we samen vormden, is nu uiteengevallen in verschillende individuen die praten en ieder hun eigen weg gaan. En zonder cirkel, is een as nutteloos.

Vanmmiddag ging ik boodschappen doen. Niet voor veertig mensen, maar alleen voor mezelf. En plotseling hield mijn hoofd er mee op. Nadat ik een week voor een hele groep had gedacht, weigerden mijn hersenen om ook nog maar voor 1 persoon te denken.
Ik stond radeloos tussen de tientallen tenten bij de Perrysport, terwijl ik smste met verschillende vriendinnen over verschillende plannen voor de avond. Toen ik eenmaal buiten op het Vredenburgh stond, voelde ik me duizelig, als een losgeslagen deeltje in een veel te volle stad waar veel te veel dingen verkocht worden. Een stad waar geen cirkel is. En geen middelpunt. Geen middelpuntvliedende kracht. Alles schiet alle kanten op. Er zijn geen leraren, geen schema, geen stilte, geen manager. Er is verleiding, verwarring. Chaos. Lawaai.

Ik sprong snel op mijn fiets om me voor in ieder geval nog 1 dagje te verstoppen in mijn eigen kamer. Om binnen bekende muren weer een cirkel om me heen te trekken en het middelpunt daarvan te vinden. Om de as van mijn eigen wiel te zijn, zodat ik niet bewogen wordt door de gekte om me heen, maar beweeg vanuit de stilte van binnen.

Ook in augustus zullen mijn teksten cirkelen rondom de o - de letter en de vorm.

Open Dharma

2010-07-25T07:29:00.000-07:00

Op dit moment ben ik bij de Open Dharma retraite in Zuid Oost Groningen.

Ik bevind me in een cirkel. Omsloten door een O van stille mensen. Simpelweg omdat we allemaal stil zijn, en samen op deze plek zijn, vormen we een cirkel.

We zijn omgeven door een open landschap. Vlakke Groningse akkers. En in de meditatiehal spreken of zwijgen Jaya en Gemma, de leraressen van Open Dharma.

Zij sluiten de cirkel. Omarmen de O. OM-armen de O. Tien jaar terug ontmoette ik ze in India. Ik werd geraakt, er ging iets open. Nu organiseer ik zelf een retraite en haal ze naar Nederland. Dat gebeurt eigenlijk vanzelf. Ook dat sluit de cirkel. Het brengt daar en hier samen. Binnen en buiten. Groningen en India.

O verijssel

2010-07-19T13:35:00.000-07:00

In Overijssel komt de rollende O echt tot leven.

SLeM (Stichting Landschapstheater en Meer) heeft in de Provincie Overijssel een O van 130 bij 40 km op de grond gezet. Langs de contouren van de grootst mogelijke cirkel binnen de provincie hebben ze een enorme rode bal gerold. Hier zijn de hele zOmer activiteiten en een fietsroute. Het wordt afgesloten door het 'langste dorpsfeest'- alle dOrpen op de O vieren feest.

Een O om een prOvincie op de kaart te zetten. Om een kader te scheppen. Letterlijk een letterlijk kader. Een zichtbaar voorbeeld van hoe de taal mensen kan omringen en verbinden.

De O

2010-07-07T00:33:00.000-07:00

Een beetje laat, maar bij deze een nieuw juli thema. De O.

Ik verzamel mijn hele leven al o's. Al voordat ik kon praten, liet ik in mijn hoofd de O galmen. Ik woonde op een schip en daar zijn veel 0-woorden te vinden. Fok, wolk, golf, tros, log, oost. Ik liet de o's lang door mijn hoofd rollen, voordat ik ze mijn mond uit liet komen.

De O is een cirkel, een kring, met een klank er in. Het is een open letter en toch omvattend. Voor mij is het de eerste letter van het alfabet, de letter waar mijn taal mee begon.

Ook nu verzamel ik ze weer. O's. Ik vond een galmende O in de OM klank in India. Ik sloot me aan bij Open Dharma. Ik houd van de Oostenwind en van Ochtenden en zeilde over de Oceaan.

En nu, nu ben ik in Ommen. Een open plek in het bos. Tussen bomen. Overal o's dus. Ingangen in de taal.

Ik heb dit jaar vaak de is-o-latie opgezocht. Ik ben in een klooster gaan schrijven en in een caravan in de Spaanse bergen en nu in een huisje in Ommen. Zo maak in mijn eigen kleine cirkel. Ik trek een O in de aarde: hier ga ik schrijven.

Dat heb ik nodig. Een O op de grond. Omvattend en toch open. Een rond kader. En schrijven is nu een beetje het zwijgen van vroeger. Woorden verzamelen, nu niet in mijn hoofd, maar op papier - zonder ze meteen uit te spreken. De O vullen met mijn eigen woorden. En dan als ik OverstrOOm, maak ik er zinnen van.

Kytopia

2010-06-18T07:44:00.000-07:00

Kytopia is een vrijstaat binnnen een vrijstaat. Oerol zoals oerol moet zijn. Zonder lange rijen, zonder entreebewijs, zonder programmering. Elke dag tussen 14.00 en 17.00 uur toverde Colin Benders, oftwel 'Kyteman',een duinpan in de bossen om tot Kytopia. Een plek waar muzikanten en theatermakers, je wist van te voren nooit wie, samen improviseerden.

Het mooiste was de stilte. Voordat Kyteman begon te spelen vroeg hij iedereen stil te zijn. 'Want,' zei hij 'de mooiste dingen ontstaan vanuit een bodem van stilte.'
Een duinpan met honderden zwijgende mensen. En dan vanuit die dragende stilte een eerste toeterklank. Tussen het geruis van de bomen door. En die klank komt echt aan. Piano erbij, drum zet in, toeter zwelt op. Maar de beginstilte blijft meedoen.

Op het strand creeerde ik mijn eigen Kytopia. Met mijn matrasvlieger.
Ik smste vrienden 'Gaan jullie mee de lucht in?'. En al snel liepen ze een voor een het warme zand op, om te spelen met die krachtige en machtige vlieger. De vliegerlijnen maakten als gitaarsnaren hoge muziek in de lucht. Het hoofd in de wind. En de voeten op een bodem van stilte.

De vlieger was een letterlijk en figuurlijk hoogtepunt dit oerol.

Uit nutteloze noodzaak

2010-06-12T06:08:00.000-07:00

Hieronder een deel van Het manifest van Terschelling, geschreven door Ramsey Nasr, dat is aangeboden aan de nieuwe tweede kamer. Over het belang van kunst.

("....")

"Ik was van plan een heldenstuk te schrijven
over het belang van kunst
haar grote nut
maar mijn blad zweeg indrukwekkend
en alle muzen weken

de waarheid is
zij heeft geen nut
kunst is maar een bijproduct
zij is niet nodig om te kunnen
eten, neuken, ademen

maar een ding kan ze
zij kan vechten waar ik vlucht
zij kan, met haar ene giftand
zij het voor een kort moment
mij redden van de eeuwigheid
en dit verlammend gat verlammen

bij een vijand zonder handvat
helpt alleen het nutteloze
dan helpt kerven in een bot
stieren schetsen in een grot
dan helpt de nachtwacht
en het zingen bij een dode

uit nutteloze noodzaak
schiep kunst de mens

en als ik verstijf o pmijn savanne
van bedreigend vrije tijd
als mijzelf vervloek
om zit uitzicht zonder eind
als mijn kop breekt van het licht
dan huil ik niet, dan schreeuw ik niet
ik hang mijzelf niet op
maar pak een pen
en schrijf u dit gedicht."

Onderteken dit manifest op www.manifestvanterschelling.nl

Ondergronds en onderhuids

2010-06-12T04:09:00.000-07:00

Ik zit naast het raampje van de Tiger, de snelboot naar Oerol. Ik zit helemaal voorin, zo ben ik het snelst op mijn jaarlijkse inspiratiefestival.

Sinds mijn veertiende kom ik al op Oerol. De eerste jaren, toen ik als maat op een zeilschip kwam, zag ik alleen de haven en het groene strand. De jaren erna heb ik er als vrijwilliger gewerkt. En nu kom ik vooral om de magie van het festival op te snuiven. Maar wanneer en hoe ik er ook kom, elk jaar wordt er tijdens oerol iets in gang gezet. Een nieuw idee, een nieuwe cursus, een nieuwe liefde.

Oerol, altijd rond midzomer, verschuift iets. Drukt iets door wat al langer in de lucht hangt. Ik weet niet waarom. En dat is deel van het geheim denk ik. Dat ik er niet zoveel mee te maken heb. Ik weet niet wat er gebeurt en niet hoe. Maar feit is dat er na oerol altijd iets nieuws ontstaat.

Mijn meditatielerares Jaya zei eens tijdens een retraite dat onze spirituele verschuivingen tijdens een meditatie vaak onzichtbaar voor ons zijn. De grootste veranderingen vinden plaats onder de grond, in de donkerte, veranderingen als boomwortels. Dat stelde mij gerust. Want ik zat al dagen op dat kussentje met het idee dat er echt absoluut niets gebeurde, behalve dan dat ik inderdaad steeds weer in- en uitademde.
'En,' zei Jaya, 'het is maar goed dat we niets weten over die ondergrondse verschuivingen, anders zouden we ons ermee gaan bemoeien.'
En met sommige dingen kunnen we ons beter maar niet bemoeien.

Zoals met oerol. Daar moet je je niet mee bemoeien. Daar moet je gewoon heen gaan. En dan de dingen laten gebeuren. Voorstellingen missen, andere, niet geplande voorstellingen halen, bekenden mislopen, onbekenden ontmoeten: oerol loopt altijd anders dan gepland. Maar ergens in mijn bloedbanen verschuift er iets. En dat zou je inspiratie kunnen noemen. Onderhuidse inspiratie.

Beeldende inspiratie

2010-06-10T14:33:00.001-07:00

Dit kleurrijke schilderwerk vanuit emotie inspireert en raakt!

www.meike-kijkenbeleef.blogspot.com

Eend

2010-06-02T01:04:00.001-07:00

Inspiratie moet je zoeken. Het komt niet altijd naar je toe.
Ik vind het in de kleine gaatjes.

Ik ben een uur eerder dan nodig op mijn werk - een theehuisje in de bossen waar ik iedereen de hele dag lekker in de wilde groene tuin thee zie drinken.
Nu ik. Met mijn laptopje op schoot, terwijl er nog niemand is, op een laag stenen bankje rondom een plak boomstam die als tafel dient. De zon die door de lichtgroene blaadjes schijnt, een briesje. Ik ben niet op mijn werk. Mijn werk is heel ver weg.

Inspiratie komt niet altijd in de vorm van woorden. Ik weet eigenlijk niet wat ik moet schrijven. Toch ben ik nu op de rand van een rijke bron. Vogels, brandnetels, zon, fluitenkruid, een stromend beekje.
Alleen even hier zitten, inspirare, inademen. Dit moment aanraken met wat woorden. Inspiratie uitnodigen. Geduldig. En dan samen een kopje thee drinken met mijn zogenaamde genius. Zo noemde de Romeinen dat. De genius is een mysterieuze, goddelijke entiteit die scheppend werk laat ontstaan. Vandaag is mijn genius een kwekkende eend in de sloot. Hallo eend. Nets verhevens aan. Inspiratie is heel gewoon.

Zie ook Elisabeth Gilberts (van Eten, bidden en beminnen) tedtalk over creativiteit en de genius!

http://www.ted.com/talks/lang/eng/elizabeth_gilbert_on_genius.html

Nieuw thema

2010-05-31T14:00:00.000-07:00

Mei was vrijheid. Juni is INSPIRATIE.
Tijdens deze juni-maan zal ik al bloggende onderzoeken wat inspiratie voor mij betekent.

Ten eerste deze tekst ter inspiratie
(uit: In je element van Ibora Zant)

Levensadem

Zonder lucht kunnen we niet leven. Ons lichaam sterft zonder lucht. We halen de hele dag adem zonder dat we erbij stilstaan. Zuurstof komt in onze longen en wordt door het bloed opgenomen en naar alle organen en spieren getransporteerd. In principe hoeven we niet met onze aandacht bij de ademhaling te zijn, omdat zij automatisch doorgaat, of we nou wakker zijn of slapen. De verhalen over de schepping van de mens zeggen dat we onze levensadem hebben gekregen van de hemel, de vader. In het Italiaans heet inademen inspirare en als wij door het hogere gegrepen worden en plotseling mooie nieuwe ideeën krijgen, zeggen we dat we geinspireerd zijn. Dat is geen toeval. De levensadem die de vader gaf aan het lichaam dat we van onze moeder, de aarde, hebben gekregen, is onze verbinding met de hemel, de lucht. Wij zijn lopende bomen die hemel en aarde verbinden in een heilig huwelijk. Het huwelijk van de elementen.

Figurant

2010-05-26T05:54:00.000-07:00

Ik zit nu in een barretje in Barcelona. Ik heb een gloeihoofd omdat ik vanmorgen op het strand heb gelegen en in de (ijskoude!) Middelandse zee heb gezwommen. Er staat een soort Spaanse reggae op. De koele ronde marmerentafelbladen staan wankel op hun driepootjes op de zwart/wit betegelde vloer. Het is 15 uur en druk want lunchtijd.
Ik heb net een couscous met groenten gegeten. Dat wil zeggen couscous met een verdwaalde kikkererwt en rozijn.
Ik ben net een dag terug van mijn schrijfretraite in de bergen. De stad en al haar geluiden is me nog wat veel. Vandaar dat ik vanmorgen mijn toevlucht zocht bij de zee. Brekende golven, zon. Ah. Dit snap ik.
Maar ook hier moet je je hoofd erbij houden. Op het moment dat ik mijn schoenen weer aantrok, begon een oude man op een bankje achter mij te schreeuwen. 'Dronken,'dacht ik nog. Ik had pas door dat het over mij ging toen hij een jongen aanstuurde om naar mij toe te lopen. Met mijn rugzak! Huh, mijn rugzak? Ik draaide me om. Zonet stond ie toch nog achter me? Ergens in de verte liep een andere jongen, traag en met gebogen schouders, de hoek om. De oude man lachte hard en wees naar hem. Was dat de dief? Hij zei wat in het Spaans, maar ja, dat versta ik niet.
Ik had werkelijk geen benul. Het was alsof ik slechts een figurant in dit hele gebeuren was. Steeds meer mensen stopten. Maar dit was toch wel echt mijn tas. Met alles er nog in. Schoenen aan, tas om, vriendelijk knikken naar de jongen die mijn redder, maar misschien ook wel mijn dief was. Tja.
Dus zo dwaal ik wat als figurant door het decor van drukke straten en smalle stegen van Barcelona met een beschermengel achter me.
Een lunch in dit helverlichte cafeetje met draaiende fans aan het plafond en rokende gasten aan de bar, zet me weer op aarde. De woorden ook. Zometeen dit laptopje in mijn tas maar stevig vasthouden.

Verbinden

2010-05-26T05:33:00.000-07:00

Dit gedicht heb ik geschreven in een diepe vallei van de Spaanse bergen.

Pont de Cavaloca

Mag ik nu achterlaten
de scherpe rand
van geen steen, vogel,
en rivier te zijn

van niet op mijn plek
als mens

van niet hier, niet nu
en veel te lang en
altijd
veel te weing

Mag ik precies genoeg meenemen
de wind, de schaduw
de echo van de vogels
op de steile wanden
van dit koele dal

Mag ik de eeuwenoude brug zijn
stenen tussen twee oevers
boven een droge rivier

Mag ik verbinden
dat wat genezen wil
nu, hier
met deze pen

Big and bright

2010-05-26T05:26:00.000-07:00

Onderstaande tekst heb ik geschreven tijdens mijn schrijfretraite in de Spaanse bergen bij mijn zeer geliefde meditatieleraressen Jaya en Gemma van Open Dharma.

Bright and Big

It is hard to write about a place where you still are. For example, this mountain in front of my nose. Although I am here on Dharmaloca for almost two weeks now, I still can’t see the Montsant. Not really see it. It is too big. I have been writing, resting, cooking and weeding in its shadow. But the Montsant still feels far away. I can see the red roses and the almond trees. I can watch them and appreciate them. But the mountain is so big, it is more like the sky. As something surrounding me, something which I can see, but is at the same time a background not noticed. Sometimes in flashes I feel its bigness - when I look up from my little laptop or when doing my sunsalutions in the morning. But most of the time, it is just there. Behind me. Just like Jaya and Gemma, living on the terrace above the terrace where my cute green caravan is standing. I see them hanging their laundry and hear the laughing of Gyan.
Yesterday evening I made a walk to the top of the mountain to watch the sunset. But the Spanish sun is so bright that I could actually not look in it. But when I took a picture, I could see on my digital camera that the sun was round and red and the mountain sea was endless.
It is interesting. These big and bright things that we can not see when we are too close. Dharmaloca is like that. Like being close to the source. Without knowing it. It is small. Homey. Familiar. We cut the grass, we eat lunch and we sing. I think it is only when I am at home that I can see, what I can see on my camera now. The bigness of the mountain of support behind me. The brightness of the love put in this place. A kitchen, a shower, a toilet, a caravan, food, water - it is all there. Open Dharma has created a place for people having the wish to stay close to the source. A truly bright and big gift.

De definitie van vrijheid

2010-05-05T13:09:00.000-07:00

Gisteren (5 mei) gaf ik de workshop SCHRIJF JE VRIJ. Hieronder een aantal van de prachtige en persoonlijke vrijheid-definities van de deelnemers.

Wendeline zegt het kort en krachtig:
Vrijheid is: Eindeloze verbinding met onbeperktheid.

Voor Annerie is vrijheid…
Mijn eigen gedachten hebben, mijn eigen mening vormen.
Zelf mijn weg en bestemming bepalen, zonder dat ik mezelf beperk door (voor)oordelen van mijzelf of van anderen. Vrijheid is kunnen zijn wie ik ben.

En Annet zegt het zo:
Vrijheid is
het gevoel
dat alles mogelijk is,
terwijl je je op dat moment
geheel en al verbindt
met de plek waar je bent
en dat wat je doet,
in vrede
en vanuit eigen levenskracht.

Het denkende hart

2010-05-04T12:12:00.000-07:00

2 minuten stilte. Op een achterdekje in de Leidsche Rijn. In de lage zon. Onder verse blaadjes. De kerkklokken luiden acht uur. Dodenherdenking.
Mijn oma komt langs. Ze steekt een cabalero op. We drinken een whiskey.
Veel te vroeg overleden moeders van vriendinnen komen langs. Verdrietige dochters. En een heleboel onbekende gezichten. Etty Hillesum komt ook op het achterdek. Ze zegt: Men zou een pleister op vele wonden willen zijn.

Een pizzakoerier van Domino's scheurt voorbij. De hond blaft. Leven.

Daarna lees ik in Etty haar dagboek. Op 3 oktober 1942 in Westerbork schreef ze:

Natuurlijk, het is de volledige vernietiging, maar laten we het toch vooral met gratie dragen. Er is geen dichter in mij, er is wel een stukje God in mij, dat tot dichter zou kunnen aangroeien. In zo'n kamp moet toch een dichter zijn die het leven daar, ook daar, beleeft als dichter en die er van zal kunnen zingen.
Laat mij het denkende hart van deze barak zijn.

Zwanger van de regen

2010-04-25T09:07:00.000-07:00

Ik zit in mijn raam en kijk uit over het landgoed dat mij omringt. De lucht is vol. Zwaar en warm. Alsof het zo gaat regenen. De rode beuk, met zijn nog doorzichtige bladeren, staat in een bijna onzichtbare mist. De witte bloesems van de krentenboom hangen zwaar. De lucht is zwanger van regen.

Dat brengt mij in een flits naar India. Ik zie Ajay weer zitten op dat dakterras in Lucknow, terwijl wij, zoekende reizigers, aan zijn voeten zitten. Hij praat over de verlichting. Hij zoekt naar de juiste Engelse woorden om iets uit zijn Sanskriet tekst te vertalen.
'Entlightentment is here the way the monsoon hangs in the air in May, like eh, mmm..'
'We say than: the air is pregnant of rain,' zegt een van de Engelstalige reizigers.
'Yes, pregnant!' Ajay lacht breeduit. 'We are all the time pregnant of enlightentment.'

Ik liep vanmiddag door het bos. Heel traag en langzaam. Ik wiegde als een drachtig dier. Heupenwiegend, loom, sensueel. Ik bevruchtte de aarde met mijn stappen en de aarde bevruchtte mij. Ik was zwanger, heel even voelde ik het in heel mijn vrouw-zijn, van alle vrouwen die ik ben en kan worden. Van de moeder, maar ook van de niet-moeder. Van de schrijfster, de reizigster en de thuisblijfster. En van mijn eigen ontwaking.
Het is er al. En toch niet. Ergens daar tussen in leef ik.

Een onverwacht koud briesje steekt op. Ze kondigt een weersomslag aan. Loom. Alle tijd. Ik wacht. Hier in de vensterbank. Zwanger van de regen.

Drijven en landen

2010-04-22T03:07:00.001-07:00

Ik heb net gezwommen. Nu zit ik met zware benen achter mijn bureau. Na het drijven in water voel ik altijd zo duidelijk hoe de zwaartekracht aan me trekt. Een loodrechte kracht die me het hier en nu intrekt. Achter dit bureau, in mijn atelier.
Ik voel de koude vloer onder mijn voeten. Ik draag door mijn moeder gebreide sokken. Een lichte geur van chloor hangt nog om mijn huid. Nat krullend haar.
Buiten is het af en toe zonnig. Dan weer bewolkt. Nog steeds brandt het electrische kacheltje naast mijn werkplek. En net heb ik op de electrische deken op mijn bankje gemediteerd. Binnen blijft het winter.
Dit is mijn laatste, koude, lente in deze wonder-word-winkel aan het Herderplein. Per 28 juni moet ik er uit. Dan ga ik weer drijven.

Als iemand een goede plek weet waar deze wonderwoordenwinkel opnieuw kan landen, laat het me weten!

Woorden aan de hemel

2010-04-16T12:13:00.000-07:00

Gisteravond zat ik hier, net als nu, aan tafel te schrijven. Ik keek uit op de west. De zon ging opvallend roze onder. Mijn woordenstroom viel even stil.

De volgende ochtend vroeg, schreef ik aan mijn kleine tafeltje met uitkijk op de zuid. Het licht in de tuin was vreemd, een beetje zilverachtig. Alles lichtte wit op. Vooral de berkenblaadjes. Bijna alsof de maan, in plaats van de zon, opkwam.

Wat is er toch aan de hand? schreef ik op.

Later, aan de keukentafel, las ik de krant en begreep ik dat de hele lucht vol vulkaanas zat. Een helder schrijversoog vangt dus zelfs miniscule luchtdeeltjes op.

Ik lette er de rest van de dag op. De lucht voelde onverwacht koud aan, het was grijzig. Vanavond ging de zon raar paars onder. Kil. Niet warm zoals normaal.

En nu zit ik weer aan mijn tafel met uitkijk op de westelijke blauwe nachthemel. En als ik nu opkijk zie ik, door de zwarte contouren van van de bomen voor mijn raam, het eerste dunne schijfje maan. Met daaronder een fonkelende Venus.
Mijn geschrijf valt stil. De woorden aan de hemel nemen het over.

Aan de kantlijn

2010-04-13T06:50:00.001-07:00

Vanachter de roze klamboe voor mijn etalage kijk ik uit over het Herderplein. Herder was een Duitse dichter en schrijver uit de 18e eeuw. Nu rent er op het plein dat naar hem vernoemd is, een klein Marrokaans meisje in een fluoricerend roze jurkje achter haar opa aan. Op een bankje zitten vier vrouwen met hoofddoeken op en kinderwagens voor zich. Herder was een inspirator voor de verdedigers van de multiculturele samenlevening. Hij past hier goed in de 21e eeuw.

Gisteren heb ik een citaat van Herder op het raam geplakt. 'Zonder inspiratie slapen de beste krachten van de geest.' Van binnenuit lees ik het in spiegelbeeld. tseeg.

Hier in mijn atelier kan ik ongeneerd naar buiten kijken, terwijl niemand mij achter de roze klamboe ziet zitten. Dat is af en toe een prettige relatie met de buitenwereld. Dat je er wel mee in contact staat, maar dat je er niet echt in staat.

De eerste dagen dat ik hier zat, nu ongeveer anderhalf jaar terug, schreef ik dan ook vaak over het zitten aan de kantlijn van het leven.
Ondertussen heb ik dat op mijn muur geschilderd. 'Schrijf aan de kantlijn van jezelf.'

Waarschijnlijk moet ik hier binnenkort weg. Ik ga daardoor weer met andere ogen kijken. Dingen waar ik al lang aan gewend was, zie ik weer. Mijn eigen mintblauwe muren bijvoorbeeld. Toch mooi. Het beeld van de naakte vrouw op het plein. Bomen die opnieuw bladeren krijgen.

Ik begin weer te wortelen. Achter dit bureau. In mijn atelier. Aan de kantlijn van het multiculturele leven in de 21e eeuw, met een dichtende Duitser uit de 18e eeuw die over ons hoedt.

'Zonder inspiratie slapen de beste krachten van de geest.' Hier worden ze wakker.
.tseeg ed nav nethcark etseb eD

Gestrand

2010-04-12T07:00:00.000-07:00

Ik ben op de vaste wal gestrand.

Aankomen lukte meteen al niet. De trein die me naar Utrecht zou brengen, stopte in Hilversum. Daar zat ik, op mijn rugzak, met nog korrels zand in mijn nek en een gloeiend hoofd van de zon. Gestrand op het asfalt.

Gelukkig werd ik gejut, door een timmerman met vissershanden.
Hij zette mij op een terras. Ik dronk een witbiertje. Het verkeer ruiste voorbij. Met de ogen dicht, deed ik alsof het de brandig was.

Ik schrok op.
'Zei je wat?' vroeg ik aan mijn jutter
'Nee,' zei hij.
'Oh, ik zweerde dat ik je hoorde zingen,' mompelde ik teleurgesteld.
Love me tender. Love me sweet.

Het 'hier en nu' wilde maar niet komen. Er was slechts 'daar en toen'.

Love me tender

2010-04-09T09:21:00.000-07:00

Een stukje Terschellinger 'Hier en Nu'.

Op het terras van het Heart Break Hotel, de strandtent bij Oosterend, die zichzelf ook wel aanprijst met de leus "De laatste koffie voor Ameland."
Het is zonnig. Het strand leeg, op een vrouw, een jongen en een hond na. Het zand is tropisch wit.
Ik bestel de salade geitenkaas met de naam 'Love me tender' en een witte wijn, ook al is het nog maar twaalf uur. Als de serveerster naar binnen loopt, hoor ik een aantal flarden van Elvis-muziek naar buiten waaien.

Opeens moet ik denken aan die jongen waarmee ik, heel lang geleden, in een donkere discotheek in Franeker heb staan zoenen. Ik kan me niets van hem herinneren - naamloze, gezichtsloze flard herinnering- maar wel de liefdesbrieven die hij me daarna stuurde. Die bestonden volledig uit de songteksten van Elvis. 'Love me tender, love me sweet,' schreef hij met hanenpoten.

De houten strandtent is lichtgeel geschilderd, de deuren babyblauw en de kozijnen zachtroze. Het is rustig. In de hoek alleen een groepje Duitse mannen met grijze ringbaarden en verbrande kale koppen. Ze bestellen een Burning Love Burger.

Ik sluit mijn ogen. Meeuwengekrijs. Zon. De branding ruist gestaag. Ik heb zijn brieven nooit beantwoord. Maar liet ze wel aan al mijn vriendinnen lezen.

Ik open mijn ogen. De dagsoep is mosterdsoep. De aanbieding: koffie met een appelmeisje voor 2,95 euro. Het seizoensbier Lentebock, aangeprezen naast de snert met bargekop. De vrouw, de jongen en de hond verlaten het strand weer.

Ik zak weer weg in de zon die me overspoelt. Elvis en de branding ruizen. Love you tender, love you sweet. Deze keer antwoord ik wel. Zwijgend. Aanwezig. JA JA JA.

Skylge myn lantse

2010-04-08T03:41:00.000-07:00

Een week later. Ik ben volledig ge(ei)land. Ik zit nu op het kleine binnenplaatsje achter het huis van mijn ouders. De zon schijnt. Een hond blaft in de verte. Blauwe druifjes bloeien.

Het is mijn eerste vrije dag na zes dagen lesgeven. Die lessen hebben ervoor gezorgd dat ik echt op dit eiland ben geland.

Met de cursus "Woorden jutten aan zee" waren met we met de groep naar het Middeleeuwse kerkje in Hoorn gegaan. Op de omringende begraafplaats staan graven met tekeningen van het eiland erop en teksten als 'Schylge myn lantse'. De doden refereren naar hun eiland, als ware het hun heiland.
Het ontroerde mij. De plek waar deze mensen hadden geleefd was niet alleen maar locatie. Geen dode grond. Zij waren onderdeel van het eiland. Wortels in de grond.

Tijdens de workshop aan de 'Vrouwen van Nu' een paar dagen later beging ik de fout om ze de opdracht te geven om over het verhaal achter hun naam te schrijven. De Trijntjes en Neekes bleken banden te hebben met Trijntjes en Neekes van eeuwen terug. Als ik het niet op tijd had afgekapt, hadden ze daar de hele avond over door kunnen praten. Wortels in de tijd.

Gisteren gaf ik les aan de dichtclub. Zij zijn al meer dan twintig jaar bij elkaar. En dat voel je. De woonkamer in de boerderij van 1939 midden in de weilanden, voelde als een veilige haven waar oprechte gedichten geboren konden worden.
Dat zijn ook wortels. Het is geen vluchtige verband deze groep. De leden vormen een echte cirkel.

Ik was even vergeten hoe dat voelt. Om te voelen hoe verbonden je kan zijn. Met je grond, met je verleden, met de mensen om je heen. Hier op Terschelling kan je nergens anders zijn dan op Terschelling. Al mijn schrijfoefeningen waren dan ook doordrenkt van het eilandgevoel. Ik schreef met diepzeekaarten en over gejutte voorwerpen.
En Terschelling bemoeide zich met alle teksten. Schrijven op dit eiland is anders dan schrijven in de stad. Elk geschreven woord was doordrenkt van het zoute water dat ons hier omringt.

Achteruit reizen

2010-04-01T00:52:00.000-07:00

De maan was vol op dinsdag. Een nieuwe maand is vandaag begonnen. Tijd voor het nieuwe blog thema. Deze maand: hier en nu.
Hier en nu? Ja, mijn geest kan even nergens anders heen gaan. Ik dacht aan grote thema's als vrijheid en tussenfases. Maar dat is het niet. Het is hier en nu. Gewoon daar waar ik elke dag ben, en nergens anders.

Nu zit ik in de trein, op weg naar Terschelling. Maar ik reis achteruit en kijk richting het zuiden. Ik zie nog steeds het beeld van mijn lief op het perron. Heb nog het gevoel van het haasten om de trein te halen. Ik ben half hier.
Ik rijd ergens tussen Amersfoort en Zwolle. De lucht is bewolkt en de wegen zijn nat. De bomen kaal, de akkers ook. Hier en daar staat een huisje langs het spoor. Geen mensen. Geen geuren ook. Buiten zal het vruchtbaar ruiken. Naar pasgevallen regen in een naaldbos.
Ik heb een tweezitje voor mezelf. Een thermoskan thee. Mijn kleine laptop. Een overvolle en loodzware rugzak met onderin de nieuwe versie van de diepzee-schrijfkaarten. Ik ga de komende week drie cursussen op Terschelling geven. Maar Terschelling voelt nog ver weg.
De zee ligt achter mij. Ik reis er met mijn rug naar toe. Ik kom toch wel dichterbij. Dag kraan, dag IJssel, dag snelweg, dag lente die maar niet wil komen. Waar ik heen ga, ligt achter mij. Geulen, duinen, woorden en nieuwe mensen.

Lente op zee

2010-03-27T11:18:00.000-07:00

Vandaag was de lente ver weg.
Ik stond op het achterdek van de Marius. Zuid west 6. Tegenwind. Dikke golven die uiteenspatten op het voordek. Ik had een maillot, een spijkerbroek en een zeilpak aan. Muts en handschoenen waren ook weer tevoorschijn gehaald.
De lente op zee is anders dan de lente op land. Nergens bloesems of vrolijk fluitende vogeltjes. De lente is een landseizoen.
Jarenlang heb ik de lente gemist omdat ik zoveel op zee zat. Ik maakte de lente pas echt mee toen ik in het bos ging wonen. Goh, de bomen krijgen eerst knoppen en bloemen voordat ze bladeren krijgen...
In mijn werkelijkheid waren ze kaal als ik vertrok en groen als ik terug kwam.

Nu, in het laatste weekend van maart, stond ik dus weer in mijn winteroutfit te ploeteren tegen golven en wind. Ik had het er zo meegehad dat ik voorstelde om terug te gaan naar de haven. Maar eigenlijk wist ik ook wel dat dat geen optie was.
Dus gingen we door. Hoogte winnen, heet dat in zeiltermen. Doorsteken naar de hoge kant, om daarna met de wind weg te kunnen vallen.
Stil staan en letten op kompas, golven, wind, motor, roer. Het was het laatste stuk winter dat ik nog, vol geduld, moest doorkruizen om bij de kust te komen.

Na twee uur stampen, zetten we de zeilen erbij. De wind was afgenomen. De golven lager. En daar gingen we, richting de haven, de lente tegemoet.

Grens

2010-03-11T07:39:00.000-08:00

De zon valt vandaag
in vlokken naar beneden

Hoge takken in laag licht
wit gras in de ochtendmist

Berijp me
Beijzel me
Ontdooi me

Zijnswoord

2010-03-05T02:34:00.000-08:00

Ik keek en herkende
de zinsdelen
in het licht
van de volle maan
ontleedde ik mezelf

Ik onderstreepte
het lijdend voorwerp
schreeuwend
in de lage ochtendmist

Mijn voorwerp
op het altaar
en het persoonlijk voornaamwoord
maakt een wandeling
met het, nu werkeloze, werkwoord

De zin
die ik dacht
te zijn
uiteengevallen
niet langer een
onlosmakelijk geheel

Laat me niet alleen

Maar een woord
was blijven zitten
in de donkere nacht
in de heldere maan
een nieuw begrip

Het zijnswoord
zonder delen, grepen,
tijden en verhaal

Alleen
zonder
alleen
te zijn

Open

2010-03-04T05:06:00.000-08:00

De narcis, die ik met midwinter heb geplant, heeft besloten dat het lente is.

Happy holi

2010-03-01T07:47:00.000-08:00

Vandaag begon ik met het opruimen van de Grote Gevaarlijke hoek. Mijn bureau. Stapel voor stapel pakte ik de grote pakken papier van de planken. Oude versies van mijn boek. Tot voor kort nog te heilig om weg te gooien. Maar wat heb ik er aan als ik ook een doos van de gebonden, uiteindelijke versie in mijn kamer heb staan?

Dus - weg ermee. Toch had het nog aantrekkingskracht. Ik sloeg de eerste versie open en las hoe ik ooit begonnen was. Lappen tekst met vers uitgewerkte interviews.

Toen ging de telefoon. En geloof het of niet. Het was Aprajita, de gescheiden vrouw wiens verhaal ik net aan het lezen was. En zij belt bijna nooit. Behalve in maart. "Happy holi, Nanda-ji!" zei ze.

Holi! Ik was helemaal vergeten dat dat vandaag was. Het kleurrijke Indiase festival en het begin van het Indiase nieuwjaar.
Het was alsof Padmini met haar zangerige Engels zo een wolk paarse verf in mijn kamer had gegooid. Lente! En: India! India zo levend, dat ik inzag hoe idioot het was om al die papieren te bewaren. Alsof ik zo de Indiase vrouwen dicht bij me kon houden. Maar ze leven. En ze bellen.
Dus net zoals je met Holi je afgeschrobde oude huidcellen in het vuur gooit, zo gooide ik vandaag oude woorden weg.

"How is your new book doing Nanda ji?" vroeg Aprajita, zoals altijd vol interesse.
"It goes slowly slowly," zei ik.
"Wait for september, than it goes fast," zegt ze. Ze heeft vast weer in de sterren gekeken. En ik geloof haar. Want een paar jaar terug heeft tot op de maand precies voorspeld wanneer mijn boek uitgegeven zou worden.

We kletsen maar een paar minuten. Toch is het daarna veel lichter, dat opruimen. Iets nieuws heeft zich aangekondigd.

Lentemaan

2010-02-28T07:35:00.001-08:00

Het is vandaag weer volle maan. Tijd voor een nieuw blog thema.

Ook al is het vandaag een regenachtige, winderige dag, het meest geschikte thema lijkt toch de Lente. Ze is er nog niet. Maar juist daarom vind ik haar interessant. De narcis die bijna uit de knop is. Ik zie het geel al verschijnen in de tot nu toe groene knop. De vogels die je opeens weer hoort, zelfs door het gieren van de wind heen. De lucht die zachter aanvoelt. Deze tijd voelt als een soort magische tussenfase. Waarin heel langzaam de lente intreedt en de winter verdwijnt.

En niet alleen buiten. Ook binnen. Ik zit nu tussen de dozen. Want ik ben begonnen aan de Grote Opruiming. Ik heb mijn bed verplaatst en probeer orde te scheppen in mijn dichtgegroeide bureauhoek.

Het is niet makkelijk, opruimen, schoonmaken. Ook al zit ik nu prinsheerlijk vanaf mijn net verplaatste bed uit te kijken over de tuin, ik had mijn kleine schrijftafeltje en mijn altaar daarvoor moeten verplaatsten. En dat stootte op weerstand. Weerstand om mijn orde te veranderen. Om bestaande patronen te doorbreken. Toch roept mijn hele kamer erom. Stof mij! Herschik mij! Laat de lente naar binnen!

En deze 40 daagse vasttijd voor Pasen lijkt me een geschikte tijd om te gaan opruimen. Om me te ontdoen van troep die ik al lang niet meer nodig heb. Maar daar zit ik nu: in de tussenfase. Waarin er alleen nog maar de aankondiging van een verse kamer, een gele narcis, is. Maar de takken zijn nog kaal. En het stormt. Toch zit ze in de lucht. De lente. En deze maan ga ik haar volgen. Naar buiten en naar binnen.

Treinen

2010-02-28T06:56:00.000-08:00

Vrijdag zat ik een groot deel van de dag in de trein. Op en neer naar mijn familie in het Noorden. Ik vind dat niet erg. Ik houd van de trein. Het is als een twee-urig kado aan mezelf. Tijd voor mezelf - tijd om op mijn kleine laptopje mijn verhalen na te lezen, tijd om eindelijk aan dat nieuwe boek te beginnen.
Maar de heenweg zat niet mee. De trein was overvol en stopte in Hoogeveen wegens een aanrijding, waardoor ik opeens op een winderig station stond zonder aansluiting. En zonder tijd voor mezelf. Ik had nog geen woord gelezen.
Ik had mijn hoop op de terugreis gezet. Maar de trein van Groningen naar Utrecht zat ook vol. Er was nog een plekje vrij naast een jongen met een enorme rugzak. Zuchtend tilde hij de rugzak van de stoel toen ik vroeg of ik daar mocht zitten.
'Ik moet er eerst wat uitpakken hoor,' zei hij, terwijl hij tergend langzaam de rits opendeed. Ik stond midden in het gangpad en had een hele rij achter me. Ik had het irritant gevonden als hij niet precies dezelfde laptop en hetzelfde boek als dat ik in mijn tas had zitten, tevoorschijn haalde.
'We zitten wel op een lijn,' zei ik, toen we allebei onze zwarte Eee-pc's opensloegen. Hij lachte. We waren stilzwijgende reisgenoten. Met de tijd voor onszelf.
Terwijl we geconcentreerd aan het werk waren, was de jongen achter ons luidruchtig aan het bellen.
'Gijs jongen! Wat heb ik je lang niet gesproken. Ja, ik was mijn telefoonlijst aan het doorspitten, en ik dacht goh, hoe zou het toch met Gijs zijn!'
De jongen vertelde dat hij in een financiele crisis zat en daarom weer thuis woonde en nu op en neer reisde. Dat hij niet meer bij zijn voetbalteam zat en nu 12 kilo was aangekomen. Dat hij een nieuwe breedbeeld tv had.
Mijn buurman en ik gniffelden. Terwijl de vrouw aan de overkant volgens mij klaar was om in een woede uit te barsten.
'En nu is hij nog maar bij de G' zei mijn buurman , terwijl hij niet opkeek van zijn scherm.
En inderdaad. Daarna kwam Hans. 'Jongen, hoe is het in Hengelooooooo.'
En toen Jan. 'OOOOO man ik ben zo gestresst.'

Toen hij bij de K was aangekomen, sloegen wij onze laptop dicht en begonnen we allebei aan de Millenium Trilogie van Stieg Larsson. Ik zat aan het begin van het eerste deel, mijn buurman halverwege het tweede deel.
Ik zuchtte blijkbaar vrij luid, want het was helemaal niet zo spannend als mijn vriendinnen hadden beloofd.
"Doorzetten, hoor," zei mijn buurman, waarvan ik nu zag dat hij stekels had.
"Het wordt echt spannend, ik zit er nu helemaal in."
En dat hielp. Ik dook weer in mijn boek terwijl onze achterbuurman eindelijk klaar was met bellen en studeerde. Zijn tentamen was maandag en hij was nog laaaang niet klaar.

Ik hou van de trein.

Mos in de duinen

2010-02-17T02:41:00.000-08:00

Gisteren had ik een gesprek met een van de zusters. Ik had haar gevraagd naar de relatie tussen God en Kunst. Het Liobaklooster is namelijk een erg creatieve gemeenschap. De zuster weven, batikken, kleien, schilderen en bewerken hout. Zij leven van de opbrengsten van hun, prachtige, religieuze kunstproducten, zoals priestergewaden.

De zuster zei:'Als je aan god denkt, zie je mooie dingen. Als je God in je hart draagt, maak je dus als vanzelf mooie dingen. Dat doe ik niet. Dat gebeurt omdat ik God bij me draag. Elke keer als ik een schaal maak, plaats ik het in gedachten in het licht van God. Hij laat me zien waar ik nog aan moet werken, of wat al goed is.'

We hadden het ook over duisternis. Ik begon me te storen aan al die psalmen, die vaak nogal haatdragend zijn en de vijanden en heidenen het slechtste toewensen.
Dit zei de zuster daar onder andere op:
'Ten eerste zingen we dat om te zien uit welke traditie Jezus kwam. Op deze oude psalmen zijn later zijn vredige woorden gebaseerd. Maar ik zing ze vooral om te onthouden dat God niet alleen maar licht is, maar ook duisternis. En ik dus ook. Ik zing ze om mijn duistere kant te erkennen.'

Dus. Duisternis. En licht. God als duisternis erkennen, en mooie dingen maken omdat je niet anders kan als je aan god denkt. Bijna te tegenstrijdig.

Maar s middags liep ik door de duinen. In duisternis. Want ik was om allerlei futiele redenen in woede gevangen. Maar toen zag ik dat groene mos. Het oplichtende groene mos, met verfijnde takjes, midden in de grijze duinenzee. Op dat zachte bedje viel ik op mijn knieën. En ik bad: laat mij kiezen voor het licht.

Want daar gaat het om, zei de zuster: Dat we kunnen kiezen. Anders is het geen echte liefde. Liefde is een keuze.

Daar, op dat moment, koos ik voor het groene mos.
Als je aan God denkt, zie je mooie dingen.

Herschep mijn hart

2010-02-14T01:18:00.000-08:00

Twee mooie zinnen die ze hier zingen:

'Heer, herschep mijn hart, heradem mijn verstand.'

'Zoals de hand speelt door de snaren van de citer en de snaren zingen,
zo zingen al mijn ledematen, verstild door het licht van de Heer.'

Menselijke god

2010-02-12T06:52:00.000-08:00

Vanmorgen om 9 uur was er de eucharistieviering. Er was een pater aanwezig, die blijkbaar niet zo vaak de dienst leidde bij de nonnen, want het ging wat hakkelig en onwennig. Des te beter. Want in de haperingen tussen alle geformaliseerde handelingen en gebeden, kwam opeens de mens achter de zuster vandaan.

Ik snap weinig van wat er allemaal tijdens zo'n dienst gebeurt, dat moet ik zeggen. Maar dit was wat ik dacht te zien: De pater dacht dat de zusters het gebed van de dag zouden opzeggen, zij dachten dat hij dat zou doen. Na een korte, wat ongemakkelijke stilte nam een van de zusters het woord.
'Ik bid voor mijn ernstig zieke vader,'slik. 'Waar we vandaag een beslissing over moeten nemen,' schraap.
Baf, dat kwam binnen.
Het kwam veel harder binnen dan alle Eer zij geprezens en Vrede voor allens. Vooral omdat ze het in alle oprechtheid zei. Met een traan in haar stem.
Zij was een mens. Een dochter. Je vergeet het bijna als je de zusters alleen maar in hun witte gewaden tijdens de dienst ziet. Dan zijn het net engelen.
Maar nee, zij zijn vrouwen, met vaders, die ziek kunnen worden, en dat doet pijn, of je nu zuster bent of niet.
En vreemd genoeg kwam juist door deze menselijkheid God tot leven. Door het menselijk lijden. En het menselijk samenzijn. En de menselijke wens naar verlossing (of in mijn taal: verlichting).
God was daar. Zij depte de tranen van de zuster. Ik zag het.

Scholastica

2010-02-11T01:01:00.000-08:00

Op dit moment verblijf ik voor een dikke week in het Liobaklooster bij Egmond Binnen.
Ik schrijf, wandel (naar de zee dus) en vier met de zestien, veelal vrij oude zusters de vijf diensten per dag mee. In een simpele stenen kapel, met een groot groen/geel raam, zingen zij, op erg hoge toon, psalmen en gebeden.

Het voelt intiem om er bij te mogen zijn. Meestal deert het me daarom niet dat ik eigenlijk niets van de gereciteerde teksten snap. Maar gisteren was ik verward. Ze zongen: "Eerst heb ik het u gevraagd, maar u hebt niet naar mij willen luisteren. Toen vroeg ik het mijn heer en hij heeft mij verhoord." Eh, wie vroeg wie wat?

Toen er 's avonds ook nog een stuk of tien Benidictijnen broeders in zwarte gewaden op bezoek kwamen, fluisterde ik aan mijn buurgast: 'Wat is er aan de hand?'
'Het is een feestdag. 10 februari is de dag van Scholastica,' zei ze.
Scholiwattes?
Google bracht uitkomst. (Toch handig zo'n laptop.)Een prachtig verhaal.

Scholastica was, naar verluidt, de tweelingzuster van Benedictus. Zij stelde al eerder dan haar heilige broer haar leven ten dienste van God. Zij verbleef in een klooster, dichtbij het zijne. Af en toe aten ze samen in een tussenliggende herberg. Heel de avond loofden zij god.
'Ach broer, blijf toch wat langer, dan kunnen we nog verder praten,' vroeg Scholastica haar geliefde broer.
'Nee zuster,' zei hij streng, 'dat kan niet. Ik moet me aan de regels houden en overnachten in mijn eigen kloostercel.'
Waarop Scholastica haar handen samenvouwden om stilletjes haar verzoek, om wat langer het haar broer te kunnen doorbrengen, aan God te richten.
Vanuit de heldere hemel pakten zich plots donkere donderwolken samen en brak er noodweer uit. Benedictus kon nu niet uitreizen en sprak de hele nacht met zijn zuster over religieuze geschriften.
Hij sprak en geloofde vooral vanuit het hart. Zij, zoals haar naam al zegt, was meer op de heldere geest en structuur gericht. Behalve deze gedenkwaardige avond, waarin zij haar hart vol broederliefde liet spreken en Benedictus eigenlijk zijn regels wilde volgen. Zo leerden zij elkaar de juiste balans te houden tussen geest en hart.

Drie dagen later, op 10 februari, zag hij haar, door zijn raam, als witte duif naar de hemel opstijgen. Zij was in gods glorie opgegaan.

HIer in Egmond, bleven de broeders bij de zusters eten. Achter de dichte deuren, dus ik heb het niet gezien. Maar ik zie ze daar zitten, als Benedictus en Scholastica, praten en giebelen. Want giebelen deden de oude broeders zelfs in de kerkbanken.

Ik bad en zong in de avond weer met ze mee. Het voelde in evenwicht. De zusters in hun lichte gewaden, de broeders in hun zwarte. Hart en geest. Geest en hart. Zij kwamen deze avond samen.
10 februari. Een feestdag om niet te vergeten.

De zee

2010-02-10T10:34:00.000-08:00

Vandaag vond ik haar wel!
Een stenen weg, dwars door de duinen, leidde mij doelgericht naar de zee.

En daar was ze. Dramatisch. Donker. En licht.

Schrijven langs de kust

2010-02-09T08:15:00.000-08:00

Ik liep net door de duinen. Ik wist dat ergens ten westen van mij de zee was. Maar ik zag haar niet. Ik verdwaalde door de bossen en duinen. Ik rook haar wel en hoorde haar af en toe. Maar ik kwam er maar niet aan.

Zo schrijf ik de laatste tijd ook. Verdwalend. Struinend door de duinen aan de kust van wat ik eigenlijk zeggen wil. Ik hoor iets fluisteren, ik kan het bijna ruiken. Maar ik vind de juiste woorden nog niet. Toch weet ik dat dat wat ik eigenlijk schrijven wil, net ten westen van me ligt.

Ik moet eerst de omgeving verkennen. Net zoals in Granada. Ik was al vier dagen in de stad voordat ik het toonaangevende fort Al Hambra inging. Ik had haar van alle kanten gezien. Vanaf het terras aan de rivier keek ik op tegen het zomerpaleis. Van het klooster op Monte Christo keek ik tegen de donkere kantelen aan. Vanaf de olijfvelden zag ik haar silhouet tegen de sneeuwbergen.

Maar pas op de maandag zag ik de uitbundige versiering aan de binnenkant, de fonteinen en de tuinen. Toch voelde het gebouw als een bekende, omdat ik zo lang rondom haar had gezworven. Haar geheimen waren nu aan mij besteed. Vielen op hun plaats. Omdat ik heel langzaam dichterbij was gekomen.

Zo schrijf ik mezelf ook heel langzaam naar de zee. Want na mijn wandeling van vandaag, geloof ik dat mijn verhalen eigenlijk over de zee gaan. Maar zeker weten doe ik het niet. Ik moet eerst nog een paar keer verdwalen.

Laatste kwartier

2010-02-07T10:10:00.000-08:00

En nu ik toch al meer dan een maand vooral over de maan lijk te schrijven, maak ik het rondje ook af. Vrijdag was het Laatste kwartier. Ik reis mee met de afnemende maan. En dat betekent vooral vertragen. Uitrusten.
Ik ben op ons schip de Marius. We liggen in Franeker, maar daar merk ik weinig van. We komen namelijk niet uit het donkere ruim. De hele dag zitten we voor de houtkachel en drinken thee en juttersbitter. Ik lig in de bedstee en lees het nieuwe boek 'Toewijding' van Elisabeth Gilbert, die ze (alweer) speciaal voor mij heeft geschreven. Ik zit aan de grofhouten tafel een beetje te schrijven over een afnemende maan. Maar veel nieuwe woorden geeft deze maan niet. Ze is van de stilte. Van de stilte tussen de volle en de nieuwe maan. Van de tijd waarin de maan zichzelf terugtrekt in de duisternis. En ik ook. In het donkere stalen universum van de Marius, met slechts het flikkerende licht van de petroleumlampen en de laatste maan.

Zacht reizen

2010-02-06T09:22:00.000-08:00

In Granada sliepen wij bij een vriendin. Omdat zij niet genoeg bedden had, sliepen steeds twee van ons clubje van vijf op de grond. De laatste nachten was ik dat.
Ook al heb ik erg vaak gekampeerd en op matjes geslapen - deze vloer leek keihard. Ik werd ‘s nachts beurs wakker, met stijve heupen. Midden in de tweede nacht werd ik er zo boos van dat ik stond te stampen op de grond en omstandig mijn bedje verschoof in de hoop dat de tegelvloer een meter verderop zachter zou aanvoelen. Dat was natuurlijk niet zo.
Eenmaal weer terug op mijn mat bezonk de frustratie een beetje en bedacht ik me dat het weinig zin had om zelf net zo hard te worden als de vloer. Dat ik er beter in kon oefenen om zelf zachter te worden, in plaats van de vloer proberen zacht te stampen.

De gedachte dat de hardheid niet in de vloer zit, maar in mezelf, bleef de volgende dag bij me. En dat de hardheid dus ook niet in de veel te vroege ochtend zat, maar in mijn beleving.
‘Dit is voorlopig de laatste keer dat ik door Granada loop,’ zei ik tegen mezelf, terwijl ik voorovergebogen met mijn zware rugzak de heuvel van het Al Baicin opklom.
Mijn blik verzachtte. Ik zoomde in. En de knalgele broek, die op het dak van het knalwitte huis tegen een knalblauwe ochtendhemel hing te drogen, kwam knallend naar binnen. Aanwezig.

Ik kon zelfs lachen en mijn schouders ophalen, in plaats van ze te verkrampen, toen we een gehuurde auto om allerlei administratieve kwesties toch niet mee kregen.
We ademden diep in en reisden verder op onze eigen opblaasbare vliegende tapijten
naar de kust. We hadden helemaal geen auto nodig, de Spaanse bussen reden op onze wenken.

Eenmaal aan de kust, landde ik onverwacht hard op het zwarte kiezelstrand. De hoge witte flats leken te lelijk en te aanwezig om bij te ontspannen. Mijn zachte zwembadjes liepen leeg.
Maar daar was de zee. De deinende Middelandse zee. Als er iets is dat mij verzacht, dan zijn het wel brekende golven, frisse wind en de zoute zon. De golven sloegen naar binnen en namen alle kiezels met mee. Ik viel in slaap alsof ik op een zandstrand lag. Eindelijk.

Reizen

2010-01-30T11:50:00.001-08:00

Vandaag is het volle maan. Een nieuwe maan(d)op komst. En dus ook een nieuw blog-thema.
Omdat ik vanavond de ronde, knallende maan boven de besneeuwde Sierre Nevada, achter de donkere kantelen van het El Hambra in Granada zag opkomen, lijkt het thema REIZEN me erg toepasselijk.
Februari is mijn reismaand.
Ik zal reizen in Spanje, op de wadden, in het klooster en op papier.
En de maan reist met me mee. Vandaag was ze bij me terwijl ik door de slingerende straatjes van Granada liep. ´Kijk! kijk!´ zeg ik tegen mijn vriendinnen (die een beetje moe van mijn maanmanie beginnen te worden..) en ik blijf maar naar die enorme maan wijzen. Zo groot dat ze bijna niet echt lijkt. Alsof de maan uit de 3-d versie van Avatar komt.
Maar ze is echt. Net zo echt als de bloeiende sinaasappelbomen, de flamenco spelende zigeuners en mijn voeten die over eeuwenoude stenen lopen.

Beginnen met schrijven

2010-01-28T02:13:00.000-08:00

Ter inspiratie: tien manieren om een tekst te beginnen.

Om de aandacht van de lezer meteen te pakken, kan je beginnen met:

1. Het beschrijven van het hier en nu
2. Midden in het verhaal
3. Bij het einde van het verhaal
4. Met een vraag
5. Met een citaat
6. Met een conclusie
7. Met een stelling
8. Met een mop
9. Met een anekdote
10.Met een dialoog